|
Σελίδα 2 από 2
Βανς, 14 Φεβρουαρίου 1948
Αγαπητέ κ. Κλίφορντ,
Ελπίζω ότι η έκθεσή μου θα είναι αντάξια των τόσων φροντίδων σας, που με συγκινούν βαθύτατα.
Παρ’ όλα αυτά όμως, όταν αναλογίζομαι τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει και ανατρέχοντας σ’ όλη την προετοιμασία που απαιτήθηκε, αναρωτιέμαι αν δεν θα ασκήσει μία, κατά κάποιο τρόπο, αρνητική επιρροή πάνω στους νέους ζωγράφους. Πώς θα ερμηνεύσουν οι νέοι την εντύπωση της φαινομενικής ευκολίας που μπορεί να αποκομίσουν από μία εντελώς φευγαλέα ή ακόμη και επιπόλαιη ματιά, που θα ρίξουν στα τελάρα και τα σχέδια μου;
Φρόντιζα πάντοτε να κρύβω τις προσπάθειές μου και η μοναδική επιθυμία μου ήταν να έχουν τα έργα μου την ανάλαφρη όψη και την ανοιξιάτικη δροσιά που δεν θα επέτρεπε ποτέ σε κανένα να υποψιαστεί την τεράστια κούραση που μου έχουν κοστίσει. Φοβάμαι λοιπόν ότι οι νέοι, βλέποντας σ’ αυτά μόνο τη φαινομενική ευκολία και αφροντισιά του σχεδίου, θα θελήσουν να τα χρησιμοποιήσουν σαν δικαιολογία, για να περιορίσουν κάποιες προσπάθειες που εγώ τις θεωρώ απαραίτητες.
Οι λίγες εκθέσεις, που είχα την ευκαιρία να δω τα τελευταία αυτά χρόνια, εδραιώνουν τους φόβους μου ότι οι νέοι ζωγράφοι αποφεύγουν τώρα πια την αργή και κοπιώδη προετοιμασία που είναι απαραίτητη για την άρτια εκπαίδευση όλων των σύγχρονων ζωγράφων που πρόθεσή τους είναι να δομήσουν το έργο τους μόνο με το χρώμα.
Αυτή η τόσο κουραστική και αργή σε εξέλιξη εργασία είναι αναντικατάστατη. Αλήθεια, αν οι κήποι δεν καλλιεργηθούν την κατάλληλη εποχή σύντομα δεν θα μπορούν να μας προσφέρουν τίποτε. Δεν πρέπει μήπως πρώτα να καθαρίσουμε, μετά να καλλιεργήσουμε τη γη, και μήπως αυτό δεν πρέπει να γίνεται συνέχεια, κάθε χρόνο;
Όταν ένας καλλιτέχνης δεν ξέρει πως να προετοιμάσει την προσωπική του περίοδο της άνθισης, μέσα απ’ την κούραση –που είναι λίγη σε σύγκριση με το τελικό αποτέλεσμα–, έχει μπροστά του ένα μέλλον με περιορισμένες προοπτικές· και όταν ένας «φτασμένος» καλλιτέχνης δεν αισθάνεται πια την ανάγκη να επιστρέφει κάθε τόσο στο σημείο εκκίνησης, αρχίζει να διαγράφει επαναλαμβανόμενους κύκλους μέχρι που η επανάληψη σβήνει οριστικά τη λαχτάρα για γνώση και πληροφόρηση.
Ένας καλλιτέχνης πρέπει να γνωρίζει σε βάθος τη Φύση. Πρέπει να ταυτίζεται με το ρυθμό της στις προσπάθειές του να κατακτήσει τα μέσα που θα τον καταστήσουν ικανό να εκφραστεί με τη δική της γλώσσα.
Ο μελλοντικός ζωγράφος πρέπει να διαισθάνεται αυτό που θα του χρησιμεύσει στην εξέλιξή του –σχέδιο ή και γλυπτική ακόμη– όλα αυτά που θα τον βοηθήσουν να γίνει ένα με τη Φύση, που θα τον κάνουν να ταυτιστεί μαζί της, διεισδύοντας στην ουσία των πραγμάτων –αυτό ακριβώς ονομάζω εγώ Φύση– οτιδήποτε θα μπορούσε να διεγείρει τις αισθήσεις του.
Και εγώ προσωπικά πιστεύω ότι η σπουδή μέσα από το σχέδιο είναι πραγματικά ουσιαστική.*
Αν το σχέδιο αποτελεί το πνευματικό μέρος και το χρώμα το αισθησιακό, πρέπει πρώτα να σχεδιάσουμε για να καλλιεργήσουμε το πνεύμα και να το καταστήσουμε ικανό να οδηγήσει το χρώμα σε πνευματικά μονοπάτια. Να τι θα ήθελα να φωνάξω με όλη τη δύναμη της φωνής μου όταν βλέπω τα έργα των νέων για τους οποίους η ζωγραφική δεν είναι παρά μια περιπέτεια, και που μοναδικός τους στόχος είναι η συνάντηση με τον έμπορο έργων τέχνης και η ατομική έκθεση που πιστεύουν ότι θα τους μπάσει στο μονοπάτι που οδηγεί στη δόξα**.
Μόνο μετά από χρόνια προετοιμασίας θα έπρεπε ν’ αγγίζει το χρώμα ο νέος καλλιτέχνης – όχι το χρώμα σαν μέσο περιγραφής, σαν υλικό, αλλά σαν μέσο εσώτατης και ουσιαστικής έκφρασης. Μόνο μετά από μία τέτοια προετοιμασία μπορεί να ελπίζει ότι όλα τα οράματα, όλα τα σύμβολα των οποίων κάνει χρήση, θα αντανακλούν τον έρωτά του για τα πράγματα- και στην εικόνα τους αυτή, τότε μόνο θα μπορεί να έχει απόλυτη εμπιστοσύνη, αν στάθηκε ικανός να ολοκληρώσει τη μόρφωσή του με καθαρότητα, και χωρίς να ψεύδεται στον ίδιο του τον εαυτό. Μόνο μετά από μία τέτοια προετοιμασία θα μπορεί να χρησιμοποιεί το χρώμα συνειδητά και με κρίση. Θα το χρησιμοποιεί σε αρμονική συμφωνία μ’ ένα σχέδιο που θα πηγάζει από τη φύση και όχι από στείρα σχήματα και προσποίηση• που θα αναβλύζει κατευθείαν από τις αισθήσεις του. Αυτό είναι που έκανε τον Τουλούζ-Λωτρέκ να αναφωνήσει προς το τέλος της ζωής του: «Επιτέλους! Δεν ξέρω πια πώς σχεδιάζω!».
Ο ζωγράφος, που βρίσκεται ακριβώς στο ξεκίνημα, πιστεύει ότι η ζωγραφική ξεπηδά κατευθείαν από την καρδιά. Ο καλλιτέχνης που έχει ολοκληρώσει τη μόρφωσή του πιστεύει και εκείνος ότι η ζωγραφική ξεπηδά κατευθείαν από την καρδιά. Όμως μόνο ο δεύτερος έχει δίκιο, γιατί η άσκηση και η πειθαρχία του επιτρέπουν να κρύψει τα παρορμητικά ερεθίσματα που δέχεται. Δεν είναι μέσα στις επιδιώξεις μου να κάνω το δάσκαλο. Το μόνο που θέλω είναι να μη γεννηθούν εξ αιτίας της έκθεσής μου αυτής λανθασμένες εντυπώσεις σ’ εκείνους που ακόμη έχουν μακρύ δρόμο να διανύσουν.
Θα ήθελα να ξέρει ο κόσμος ότι δεν μπορούμε να περάσουμε στο χώρο του χρώματος με την ίδια ευκολία που ανοίγουμε την πόρτα και δρασκελίζουμε το κατώφλι του σπιτιού μας: ότι για να γίνουμε άξιοι της προσοχής των άλλων πρέπει να περάσουμε από μία περίοδο σοβαρής προετοιμασίας.
Και ότι καθώς είναι φανερό, πρέπει πρώτ’ απ’ όλα να έχουμε το χάρισμα να διακρίνουμε το χρώμα, όπως ένας τραγουδιστής πρέπει να έχει το χάρισμα της φωνής.
Δίχως το δώρο αυτό της φύσης δεν θα καταφέρουμε να αναφωνήσουμε όπως ο Κορρέτζο: Είμαι κι εγώ ζωγράφος! Ένας αληθινός κολορίστας αναγνωρίζεται ακόμη κι από ένα απλούστατο σχέδιο με καρβουνάκι.
Αγαπητέ μου κύριε Κλίφορντ, έφτασα στο τέλος του γράμματός μου. Άρχισα να το γράφω με την πρόθεση να σας διαβεβαιώνω ότι καταλαβαίνω την κούραση και τη φασαρία στην οποία σας έχω βάλει. Βλέπω όμως ότι υπακούοντας σε μια εσωτερική αναγκαιότητα, έχω μετατρέψει το γράμμα αυτό σε ειλικρινή έκφραση των όσων πιστεύω γύρω από το σχέδιο, το χρώμα και τη σπουδαιότητα της πειθαρχίας στη μόρφωση ενός καλλιτέχνη. Αν νομίζετε ότι οι σκέψεις μου αυτές είναι δυνατόν να είναι χρήσιμες και ωφέλιμες σε οποιονδήποτε, μπορείτε να κάνετε χρήση της επιστολής μου αυτής με τον τρόπο που εσείς θεωρείτε το σοφότερο. Παρακαλώ να με πιστέψετε, αγαπητέ κύριε Κλίφορντ.
Δικός σας
Ανρί Ματίς
 * Στην Ελλάδα, η διάρκεια των σπουδών στην πρώτη Σχολή που λειτούργησε με τη μορφή Σχολείου Καλών Τεχνών, ήταν επταετής. Η σπουδή του Σχεδίου καταλάμβανε τα τρία πρώτα χρόνια.
Το 1934 ιδρύθηκε το Προκαταρκτικό, που προέβλεπε δύο χρόνια σχεδίου σαν απαραίτητη εκπαίδευση, κοινή για όλες τις ειδικεύσεις.
Αργότερα η διάρκεια του Προκαταρκτικού μειώθηκε σ’ ένα χρόνο.
Το 1986 το Προκαταρκτικό Εργαστήρι, που βασικό αντικείμενο διδασκαλίας είχε το σχέδιο, καταργήθηκε.
 ** Το 1954 χρονιά του θανάτου του, ο Α. Ματίς γράφει στον Αντρέ Βερντέ: «Πείτε στους νέους καλλιτέχνες ότι το επάγγελμα του ζωγράφου καμιά σχέση δεν έχει με τους δυσεξήγητους και ασυνάρτητους ερασιτεχνισμούς που αποτελούν το αντικείμενο της Ιστορίας της Μόδας, με τις μπλόφες ή με την κερδοσκοπία. Η συνείδηση του καλλιτέχνη είναι ένας καθρέφτης καθαρός και ακριβής, που μέσα του πρέπει να μπορεί να καθρεφτίζεται το έργο του, κάθε μέρα και σ’ ένα υψηλότερο επίπεδο, χωρίς να φοβάται μήπως κοκκινίσει από ντροπή. Η διαρκής συναίσθηση της ευθύνης του δημιουργού προς τον εαυτό του και προς τους άλλους, δεν είναι λέξη κενή περιεχομένου».
Μετάφραση: ΑΝΝΑ ΜΟΣΧΟΝΑ - ΚΑΛΑΜΑΡΑ
Γλύπτρια - εκπαιδευτικός Υπότροφος Ι.Κ.Υ.
|
