|
|
|
Τζίνο Σεβερίνι, Από τον κυβισμό στον κλασικισμό |
|
|
|
27.02.09 |
Αποσπάσματα από το βιβλίο του Τζίνο Σεβερίνι: «Από τον κυβισμό στον κλασικισμό».
 Τζίνο Σεβερίνι: «Από τον κυβισμό στον κλασικισμό»
Για την τέχνη και την ομορφιά μπορούν να δοθούν πολλοί ορισμοί, κόσμιοι
και βαθείς, φιλοσοφικοί ή αισθητικοί, για το ζωγράφο όμως συνοψίζονται
όλοι σε τούτη τη φράση: να δημιουργείς μια αρμονία.
Σε όλες τις εποχές δύο αντίθετοι δρόμοι προσφέρθηκαν στον καλλιτέχνη για να πραγματοποιήσει αυτήν την αρμονία: οι μεν προσπάθησαν να φτάσουν έως αυτήν μιμούμενοι την εξωτερική όψη της φύσης, αισθητική του εμπειρισμού και της αισθαντικότητας, οι δε έφτασαν σ’ αυτήν αποδίδοντας το σύμπαν με την αισθητική του αριθμού και με το πνεύμα.
Γι’ αυτήν την αισθητική γίνεται λόγος σ’ αυτές τις σημειώσεις, γιατί γενικά θεωρώ ότι μια τέχνη που δεν πειθαρχεί σε σταθερούς και απαραβίαστους νόμους είναι ως προς την αληθινή τέχνη, ό,τι είναι ο θόρυβος για το μουσικό ήχο.
«Όταν αφαιρούμε από την τέχνη ό,τι είναι μέτρο, αριθμός και βάρος, αυτό που μένει δεν είναι πια τέχνη, αλλά χειρωνακτική εργασία».
ΠΛΑΤΩΝ
Αυτή η αισθητική η βασισμένη πάνω στον αριθμό είναι σύμφωνη με τους νόμους με τους οποίους το πνεύμα μας κατανόησε και ερμήνευσε το σύμπαν από την εποχή του Πυθαγόρα και του Πλάτωνα. Ξέρουμε από αυτούς ότι όλα στη δημιουργία είναι ρυθμικά σύμφωνα με τους νόμους του αριθμού και μόνο μ’ αυτούς τους νόμους μας επιτρέπεται ν’ αναδημιουργήσουμε, ν’ ανασυνθέσουμε ισοδύναμα της παγκόσμιας ισορροπίας και αρμονίας. Μπορούμε να ορίσουμε έτσι το σκοπό της τέχνης: η ορθή κατανόηση και απόδοση του σύμπαντος σύμφωνα με τους ίδιους νόμους που το διέπουν.
Ο ζωγράφος, αφού κάνει την επιλογή του, θα βρει τον καλύτερο οδηγό και τα πιο γόνιμα μέσα έκφρασης στη γνώση και την εφαρμογή των κανόνων. Κι αυτοί οι κανόνες, αυτοί οι νόμοι της αρμονίας, από τη χρυσή τομή της αρχαιότητας, μέχρι τους νόμους του Σεβρέλ και του Σαρλ Ανρύ, δεν έχουν τίποτε να κάνουν με τον εσωτερισμό. Όλοι οι μαστόροι τους γνώριζαν ή τους διαισθάνονταν.
Εάν επαναφέρουμε τους νόμους της αρμονίας στην αρχική τους προέλευση, τον αριθμό, προκύπτει ολοφάνερη η ταυτότητα ανάμεσα στις γεωμετρικές χαράξεις που βασίζονται στις αναλογίες και στις ηχητικές συγχορδίες.
Έτσι για παράδειγμα: η διαίρεση της «χρυσής τομής» αντιστοιχεί στο λόγο του 5 προς το 3 ή 3.5.8, και η αναλογία:
1 1 - 4/5
—— = —————
2/3 4/5 - 2/3
αντιστοιχεί στη συγχορδία ντο, μι, σολ που είναι μια τέλεια μείζων συγχορδία.
Οι συγχορδίες και οι αρμονικές διαιρέσεις των γραμμών των οποίων έδωσα την αρχή, θα χρησιμεύσουν στο ζωγράφο για να καθορίσει τα ύφη των επιφανειών του, όσο για τα πλάτη και τα πάχη, θα πρέπει να βασιστεί στους λόγους των δονήσεων ή στο μέτρο, το οποίο, όπως ξέρουμε στη μουσική μπορεί ν’ αποτελείται από 2, 3, 4 και 6 χρόνους.
Η κατανομή της διάρκειας δημιουργεί την τάξη, τη συμμετρία ή την ισοδυναμία και αυτό μας επαναφέρει στο ρυθμό και την αντίθεση.
Θεωρώ χρήσιμο να διαπιστώσω ότι συχνά φιλόλογοι αποκάλεσαν πίνακες «Σελίδες μουσικής» και ζωγράφοι ισχυρίστηκαν ότι ανάμεσα στα ζωγραφικά τους έργα και τη μουσική υπήρχαν αναλογίες. Αλλά οι φιλολογικές αυτές εκφράσεις ή αυτές οι προσπάθειες δε βασίζονται σε κανένα σοβαρό αριθμητικό σύστημα, σε καμιά πραγματικά επιστημονική και μαθηματική έννοια.
Ο πρώτος κίνδυνος που πρέπει να παρακαμφτεί, είναι ακριβώς, η φιλολογική σύνθεση, η δουλεία στο θέμα• μετά ο πειρασμός των πολλών γραφικών λεπτομερειών που παρουσιάζει η φύση.
Αναφορικά με τις ίδιες αυτές ιδέες και από διδακτική άποψη πρέπει να τοποθετηθεί στην πρώτη γραμμή το βιβλίο του Σινιάκ για το νεοεμπρεσιονισμό. Αυτή η μορφή τέχνης που την οφείλουμε στο Σερά, τον πραγματικό μας πρόδρομο, και αυτό το βιβλίο του Σινιάκ που συνοψίζει τους γενικούς της κανόνες, αποτελούν τις πρώτες σοβαρές προσπάθειες για την επαναφορά των ζωγράφων σε μια πραγματικά επιστημονική μέθοδο.
«Αυτοί που επιδίδονται σε μια βιαστική και επιπόλαιη πρακτική εκτέλεση πριν μάθουν τη θεωρία, μοιάζουν με ναύτες που μπαρκάρουν σ’ ένα πλοίο χωρίς τιμόνι και πυξίδα».
Leonardo
Κι όμως σε μεγάλες εποχές της τέχνης, οι φιλόσοφοι ήταν γεωμέτρες και οι καλλιτέχνες ήταν πρώτα απ’ όλα γεωμέτρες και μετά φιλόσοφοι.
Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως μια από τις κυριότερες αιτίες της καλλιτεχνικής μας κατάπτωσης είναι ο διαχωρισμός αυτός της Επιστήμης και της Τέχνης. Η επιστήμη ωστόσο είναι για τον καλλιτέχνη ένας θαυμάσιος κήπος όπου μπορεί να περιδιαβάζει και να συλλέγει τους πιο πλούσιους, τους πιο ωραίους καρπούς που χρειάζεται για το έργο του. Δεν έχει παρά ν’ απλώσει το χέρι του και να τους πάρει όλους, το ζήτημα όμως είναι να εισχωρήσει μέσα στον κήπο.
Ύστερα από ώριμη σκέψη και αφού μελέτησα τους δασκάλους, υποστηρίζω τούτη τη θέση: η Τέχνη δεν είναι παρά η Επιστήμη εξανθρωπισμένη.
Αν για το μαθηματικό ο αριθμός είναι μια αφηρημένη έννοια, για τον αρχιτέκτονα γίνεται ναός. Η συνεργασία τους όμως είναι αναγκαία. Η Τέχνη πρέπει να αναπτύσσεται παράλληλα με την Επιστήμη. Οι δύο αυτές ανθρώπινες εκδηλώσεις είναι αδιαχώριστες η μια από την άλλη.
Η θεωρία, για να είναι πραγματικά αποτελεσματική και χρήσιμη στο ζωγράφο, δεν πρέπει να διαχωρίζεται από την εμπειρία, το ίδιο όπως και κάθε εμπειρία πρέπει να συνδέεται με μια προκαταρκτική και αποδεδειγμένη θεωρία.
Δεν γίνεται κανείς κλασικός με την αίσθηση, αλλά με το πνεύμα. Το έργο τέχνης δεν πρέπει ν’ αρχίζει από μια ανάλυση του αποτελέσματος, αλλά από μια ανάλυση της αιτίας και δεν κτίζει κανείς χωρίς μέθοδο βασιζόμενος μόνο στην όρασή του και στο καλό του γούστο ή σε αόριστες γενικές γνώσεις.
Το έργο τέχνης πρέπει να είναι «Εύρυθμο», δηλαδή το καθένα από τα στοιχεία του πρέπει να συνδέεται με το όλον με μια σταθερή σχέση που να υπακούει σε ορισμένους νόμους.
Οι νόμοι της κατασκευής είναι αιώνιοι, αμετάβλητοι κι αυτό καθόλου δεν εμποδίζει τη διαφοροποίηση των εποχών, ούτε των έργων.
Μην ξεχνάμε πως για το ζωγράφο οι γραμμές ή τα σχήματα είναι αληθινά μόνον όταν βρίσκονται σε τέλεια ισορροπία με τις άλλες γραμμές και τα άλλα σχήματα του πίνακα και ανεξάρτητα από κάθε σύγκριση ακόμη και με την πραγματικότητα που γνωρίζουμε.
Μπορούμε να καταστρέψουμε το σχήμα και το χρώμα ενός αντικειμένου για να το αναλύσουμε, για να το γνωρίσουμε ή για να το ξανασυνθέσουμε, ο σκοπός μας όμως πρέπει να είναι μια σύνθεση, γιατί η τέχνη ή είναι σύνθεση ή δεν είναι τίποτε απολύτως.
|
|
