|
|
|
Πωλ Σινιάκ - Από τον Ευγένιο Ντελακρουά στο νεοεμπρεσιονισμό |
|
|
|
26.02.09 |
|
Αποσπάσματα από το βιβλίο του Πωλ Σινιάκ «Από τον Ευγένιο Ντελακρουά στο νεοεμπρεσιονισμό».
 Πωλ Σινιάκ «Από τον Ευγένιο Ντελακρουά στο νεοεμπρεσιονισμό»
Ο δυναμικός δημιουργός είναι επίσης ένας μεγάλος παιδαγωγός: τα διδάγματα του Ντελακρουά είναι το ίδιο πολύτιμα με τα έργα του.
Οι νεοεμπρεσιονιστές όπως και οι εμπρεσιονιστές, δεν έχουν στην παλέτα τους παρά μόνο αγνά χρώματα. Αρνούνται όμως κάθε ανάμειξη στην παλέτα, εκτός βέβαια, από την ανάμιξη των χρωμάτων που είναι συνεχόμενα στο χρωματικό κύκλο. Αυτά τα χρώματα, διαβαθμιζόμενα μεταξύ τους και ανοιγμένα με άσπρο, θα ανασυστήσουν την ποικιλία των αποχρώσεων του ηλιακού φάσματος όλων των τόνων τους. Ένα πορτοκαλί που αναμιγνύεται μ’ ένα κίτρινο ή ένα κόκκινο, ένα βιολέ που διαβαθμίζεται προς το κόκκινο ή το μπλε, ένα πράσινο που περνά από το μπλε στο κίτρινο, είναι, μαζί με το άσπρο, τα μόνα στοιχεία που διαθέτουν.
Αλλά, με την οπτική ανάμιξη αυτών των λιγοστών αγνών χρωμάτων και ποικίλλοντας την αναλογία τους αποκτούν έναν άπειρο αριθμό αποχρώσεων, από τις πιο έντονες μέχρι τις πιο γκριζαρισμένες.
Ο νεοεμπρεσιονιστής, ακολουθώντας τη συμβουλή του Ντελακρουά, δεν θ’ αρχίσει ένα έργο χωρίς να έχει προσδιορίσει την οργάνωσή του. Οδηγημένος από την παράδοση και την επιστήμη, θα εναρμονίσει τη σύνθεση σύμφωνα με την αντίληψή του, θα προσαρμόσει δηλαδή τις γραμμές (κατευθύνσεις και γωνίες), το κιαροσκούρο (τόνοι) και τα χρώματα (αποχρώσεις) στο χαρακτήρα που θέλει να υπερισχύσει στο έργο. Η κυρίαρχη γραμμή θα είναι οριζόντια για την εντύπωση της ηρεμίας, ανοδική για τη χαρά, καθοδική για τη λύπη, ενώ οι ενδιάμεσες κατευθύνσεις-γραμμές θα εκφράσουν όλες τις άλλες εντυπώσεις και τις άπειρες παραλλαγές τους. Ένα πολύχρωμο παιχνίδι, όχι λιγότερο εκφραστικό και ποικίλο, συνδέεται μ’ αυτό το γραμμικό παιχνίδι: στις ανοδικές γραμμές θ’ αντιστοιχίσουν θερμές αποχρώσεις και ανοικτοί τόνοι-στις καθοδικές γραμμές θα κυριαρχήσουν ψυχρές αποχρώσεις και σκούροι τόνοι’ σχεδόν απόλυτη ισορροπία θερμών και ψυχρών αποχρώσεων, ωχρών και έντονων τόνων, θα βοηθήσει την ηρεμία των οριζόντιων γραμμών. Υποτάσσοντας έτσι το χρώμα και τη γραμμή στη συγκίνηση που αισθάνθηκε και που θέλει να εκφράσει, ο ζωγράφος θα λειτουργήσει σαν ποιητής, σαν δημιουργός.
Διαβάστε αυτές τις γραμμές που ο Σερά υπαγόρευσε στο Ζυλ Κριστόφ, το βιογράφο του:
«Η τέχνη είναι η αρμονία- η αρμονία είναι η αναλογία των αντιθέτων, η αναλογία των ομοίων, του τόνου, της απόχρωσης και της γραμμής- ο τόνος, δηλαδή το ανοικτό και το σκούρο- η απόχρωση, δηλαδή το κόκκινο και το συμπληρωματικό του πράσινο, το πορτοκαλί και το συμπληρωματικό του μπλε, το κίτρινο και το συμπληρωματικό του βιολέ... Το μέσο έκφρασης είναι η οπτική ανάμιξη των τόνων, των αποχρώσεων και των αντιδράσεων τους (σκιές σύμφωνα με απόλυτα σταθερούς νόμους)».
Οι περισσότεροι πράγματι, από τους κριτικούς, λόγω έλλειψης τεχνικών γνώσεων, δεν είναι καθόλου σε θέση ν’ αντιληφθούν τη συμφωνία δύο αποχρώσεων ή την ασυμφωνία δύο γραμμών. Κρίνουν μάλλον από το θέμα, την τάση, ή το είδος, χωρίς ν’ ασχοληθούν με την πλευρά «ζωγράφος». Με βάση τους πίνακες κάνουν φιλολογία και όχι τεχνοκριτική. Αναφέρουμε τη σημείωση του Ντελακρουά: «Oculos habent et non vident*, σημαίνει: Σπανιότητα καλών κριτών στη ζωγραφική».
Ίσως με τη βοήθεια του χρόνου, το κοινό θα συμπληρώσει την εκπαίδευσή του. Ας ελπίσουμε σε καιρούς όπου θα είναι πιο ευαίσθητο στην αρμονία, όπου δεν θα φοβάται πια τη δύναμη ενός χρώματος, όπου θα γευτεί με ηρεμία την ομορφιά του και θα καταλάβει πως και οι πιο ζωντανοί χρωματισμοί ενός ζωγράφου είναι άτολμοι μπροστά στους χρωματισμούς με τους οποίους στολίζεται η φύση.
Οι παρακάτω γραμμές που υπαγορεύτηκαν από το Ζωρζ Σερά στο βιογράφο του Ζυλ Κριστόφ, συνοψίζουν τη θεωρία των νεοεμπρεσιονιστών, της οποίας υπήρξε ο μυητής και την οποία εφάρμοσε με ευφυΐα. «Η τέχνη είναι η αρμονία. Η αρμονία είναι η αναλογία των αντιθέτων (αντιθέσεις) και η αναλογία των οποίων (διαβαθμίσεις), σε τόνο, απόχρωση και γραμμή. Ο τόνος, δηλαδή το ανοικτό – σκούρο. Η απόχρωση, δηλαδή το κόκκινο και το συμπληρωματικό του πράσινο, το πορτοκαλί και το μπλε, το κίτρινο και το βιολέ. Η γραμμή, δηλαδή οι κλίσεις σε σχέσεις με την οριζόντια. Οι διάφορες αυτές αρμονίες συνδυάζονται σε ήρεμες, σε χαρούμενες και σε μελαγχολικές. Η χαρά του τόνου, είναι η φωτεινή κυρίαρχη. Της απόχρωσης, η θερμή κυρίαρχη. Της γραμμής, οι ανοδικοί άξονες (πάνω από την οριζόντια). Η ηρεμία του τόνου, είναι η ισότητα του σκούρου και του ανοικτού του θερμού και του ψυχρού για την απόχρωση, της οριζόντιας για τη γραμμή. Η μελαγχολία του τόνου, είναι η σκούρα κυρίαρχη. Της απόχρωσης, η ψυχρή κυρίαρχη και της γραμμής, οι προς τα κάτω κλίσεις. Το μέσο έκφρασης, είναι η οπτική ανάμιξη των τόνων, των αποχρώσεων και των αντιδράσεών τους (σκιές) σύμφωνα με απόλυτα καθορισμένους νόμους». |
|
