Το μάθημα των Καλλιτεχνικών στην Γ΄ Γυμνασίου προσκρούει σε μια σειρά
προβλήματα που αφορούν τόσο τις συνθήκες κάτω από τις οποίες
διδάσκεται, όσο και τα προβλήματα που θέτει η ηλικία των μαθητών.
Συγκεκριμένα, η έλλειψη εργαστηρίων, η μοναδική ώρα που διατίθεται στα Καλλιτεχνικά, καθώς και η δαπάνη των υλικών που επιβαρύνει τους γονείς, περιορίζουν το πεδίο δράσης του καθηγητή.
Ο κυριότερος όμως ανασταλτικός παράγοντας στην Γ’ Γυμνασίου είναι ο ίδιος ο μαθητής.
Κυριευμένος από την εφηβεία, φοβισμένος ή επαναστατημένος, περνάει κρίσεις ανακατατάξεων. Προσπαθεί να αυτοπροσδιοριστεί και να συμβιβάσει τις σωματικές του μεταβολές με την ψυχοπνευματική του ανάπτυξη, περνώντας από την αμφισβήτηση στην ευκαιριακή προσκόλληση σε ιδέες και πρότυπα. Μιμούμενος αδέξια τη ζωή των μεγάλων, αναπτύσσει την κρίση του σε βάρος της φαντασίας.
 Αντιμετωπίζει το μαθημάτων Καλλιτεχνικών σαν ασχολία υποδεέστερη της ηλικίας του. Έχει υπερβολικές απαιτήσεις από τον εαυτό του. Χλευάζει τις αποτυχίες του και απογοητεύεται εύκολα. Ο ρόλος του καθηγητή απέναντι σε μια τόσο ευαίσθητη ηλικία γίνεται ακόμα πιο πολύπλοκος.
Καλείται να δραστηριοποιήσει και να αναπτύξει τόσο τις κινησιακές, όσο και τις πνευματικές δυνατότητες του εφήβου. Να τον οδηγεί σε νέους δρόμους αναζήτησης ανάλογους με τις ικανότητές του. Να διατηρεί άγρυπνο το ενδιαφέρον του. Να εξάπτει συνεχώς τη φαντασία του. Να τονώνει την αυτοπεποίθησή του αποτρέποντας τον ταυτόχρονα από εύκολες λύσεις. Κι όλα αυτά χωρίς να τον κουράζει, με απλά και με χαμηλό κόστος μέσα.
Μ’ αυτά τα δεδομένα, το ασπρόμαυρο, ελεύθερο σχέδιο, που γίνεται με μολύβι, μαρκαδόρο ή πενάκι, προσφέρεται σαν βασική ύλη στην τάξη αυτή. Το ελεύθερο σχέδιο βοηθά το παιδί να αναπτύξει τη φαντασία, την παρατηρητικότητα και την τεχνική του, καθώς και να εκφράσει τις ανησυχίες του.
Το μολύβι, εύχρηστο και με πολλές δυνατότητες δίνει εύκολες λύσεις. Ενθαρρύνει στο ξεκίνημα του σχεδίου, αλλά δεν αποδίδει τις περισσότερες φορές, γιατί οι αδυναμίες του σχεδίου γίνονται ασάφειες, ο τόνος εξαφανίζεται και η σύνθεση γίνεται τυχαία και βιαστικά, αφού κάθε στιγμή μπορεί να σβηστεί. Οι παραπάνω λόγοι οδηγούν σε πιο σταθερά υλικά. Το υλικό βάζει αυτόματα τους περιορισμούς του.
Η προσθετική μέθοδος, που δεν επιδέχεται αφαίρεση, αναγκάζει το μαθητή να σκεφθεί καλά το στήσιμο της σύνθεσής του και να βρει λύσεις για τη γραμμή, τον τόνο και τη ματιέρα. Τα υλικά, φθηνά και απλά, περιορίζονται σε 2 μολύβια, γόμα, ξύστρα και 3 μαύρους μαρκαδόρους διαφορετικών παχών. Για τους πιο επιδέξιους, σινική, πενάκι, πινέλα και μαύρη τέμπερα. Η διδασκαλία αρχίζει με αναφορά στα βασικά είδη γραμμών και τη σημασία τους. Τα παιδιά βρίσκουν διασκεδαστικό να σχεδιάζουν τις δικές τους γραμμές και να τις σχολιάζουν.
Τα γράμματα, τα περιγράμματα, διάφορα σύμβολα επαναλαμβανόμενα ή σε παραλλαγές χρησιμοποιούνται για την κατανόηση του ρυθμού. Η τονική σκάλα από το άσπρο στο μαύρο πλουτίζει τους τόνους τους. Τα γκρίζα αποτελούνται από διαφορετικά είδη, πάχη και πυκνότητες γραμμών, σημείων ή κηλίδων.
Στις πρώτες εφαρμογές η σύνθεση είναι προκαθορισμένη.
Αποτελείται από αλληλοτεμνόμενες γραμμές ελεύθερης επιλογής με μολύβι. Σκοπό έχει να σταθμίσει ο μαθητής τις αναλογίες και τις θέσεις των μεγεθών στο χαρτί.
Ακολουθεί το γέμισμα των σχημάτων με μαρκαδόρο σε διαφορετικούς τόνους και ποιότητες γραφών.
Τα επαναλαμβανόμενα γκρίζα ή η μονοτονία των επιφανειών, οι σκληρές εναλλαγές των τόνων, γίνονται αφορμή για συζήτηση.
Έτσι, τα αφηρημένα έργα τους αποκτούν ποιότητα και ενδιαφέρον. Μετά από μια σειρά τέτοιων ασκήσεων οι μαθητές αλληλοεπηρεάζονται και μαθαίνουν να εκτιμούν τις αξίες του ασπρόμαυρου. Ακολουθούν φανταστικά θέματα. Εδώ, τα προηγούμενα γκρίζα χρησιμοποιούνται σαν ματιέρες.
Σ’ αυτό το στάδιο οι δυσκολίες είναι άφθονες.
Είναι η κατάλληλη ευκαιρία για απλοποίηση και σχηματοποίηση. Θέματα από τη ζωή και το περιβάλλον δίνουν ακόμα μια αφορμή για αναφορά στη σημασία του σημείου, της γραμμής, των συσχετισμών των τόνων και της σύνθεσης. Έτσι, οι προσωπογραφίες και οι φιγούρες προσφέρονται για μελέτη, ενώ τα τοπία και οι συνθέσεις στο χώρο αναπτύσσουν την ταχύτητα και τον αυθορμητισμό της γραφής. Το σχέδιο από τη φύση είναι το επόμενο στάδιο.
Σφαιρικά ή κυλινδρικά αντικείμενα ασκούν το μαθητή στα μαλακά περάσματα στο σχέδιό του.
Το πιο προσφιλές θέμα των παιδιών είναι η αυτοπροσωπογραφία τους. Εδώ το μοντέλο είναι γνωστό και διαθέσιμο. Η φροντίδα δεδομένη. Αν δοθεί σαν εναλλακτική λύση η γελοιογραφία, ξεπερνιέται η τάση ωραιοποίησης και ο φόβος της αποτυχίας.
Στην προσωπογραφία αναγκάζεται ο μαθητής να ξεπεράσει τις δυσκολίες εναλλαγής των τόνων και τη σκληρότητα του σχεδίου. Οδηγείται σωστά στην ενοποίηση τόνου -γραμμής και σε σχεδιαστική ωριμότητα ανάλογη με τις προσωπικές του ικανότητες. Η φιγούρα, μεμονωμένη ή με άλλες, ακίνητη ή κινούμενη, δίνει κίνητρο για σειρά συνθέσεων.
Αν αναλυθεί από τον καθηγητή σε άξονες και όγκους, γίνεται εύκολα κατανοητή από το μαθητή.
Η φωτοσκίαση χωρίς να γίνεται υποχρεωτική, τελειοποιεί το σχέδιο των προχωρημένων μαθητών, αλλά και επιδρά σε όλα τα υπόλοιπα προσδίδοντάς τους ποιότητα.
Το απόλυτο μαύρο και το αρνητικό – θετικό δίνουν τη δυνατότητα στο μαθητικό σχέδιο να γίνει μακέτα για χαρακτική.
Η μέθοδος που ανέλυσα δεν είναι βέβαια πρωτότυπη, είναι όμως αποτέλεσμα της διδακτικής μου εμπειρίας και στηρίζεται πάντα στις ανάγκες των παιδιών, που δεν είναι συνήθως οι ίδιες. Ακολουθεί το επίπεδο του κάθε τμήματος. Τα στάδια εναλλάσσονται ή παραλείπονται αν δεν είναι αναγκαία. Η διδασκαλία γίνεται μέσα από την κριτική και την αλληλοεπιρροή. Τα θέματα αποτελούν ασκήσεις της θεωρίας, που βγαίνει μέσα από την κριτική.
Κρίνοντας το αποτέλεσμα της δουλειάς αυτής, το βρήκα πολύ καλό. Όσα παιδιά είχαν ικανότητες ανέπτυξαν πολύ. Τα υπόλοιπα έφτασαν να κάνουν ενδιαφέρουσες διακοσμητικές επιφάνειες και συχνά πολύ καλά σχέδια.
Όλοι οι μαθητές έχοντας την εμπειρία της μουντζούρας και της εξέλιξής της, που διδάχτηκαν στις Α΄ και Β΄ τάξεις ήταν εξοικειωμένοι με τις έννοιες της σύνθεσης και της αφαίρεσης.
Πιστεύω ότι η μέθοδος είχε επιτυχία, γιατί, εκτός από όσους προανέφερα, πραγματοποίησε και άλλους στόχους:
1. Τα παιδιά καλλιέργησαν την κρίση τους μέσα από την κριτική της ίδιας της δουλειάς
2. Έμαθαν να βλέπουν τη ζωγραφική επιφάνεια σα σύνολο και να συνθέτουν.
3. Απέκτησαν την προσωπική τους γραφή.
4. Είχαν αισθητικό αποτέλεσμα.
5. Απόκτησαν αυτοπεποίθηση στηριγμένη στη γνώση.
6. Ανέπτυξαν και εξέφρασαν την προσωπικότητά τους το καθένα χωριστά, μέσα από μια ξεκούραστη απασχόληση, σαν παιχνίδι.
Ενδιάμεσα από το σχέδιο κάναμε μάσκες, κεραμική και τέλος, όταν κουράστηκαν, ομαδικές εργασίες.
ΕΥΤΥΧΙΑ ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ:
Γυμνάσιο Κοντοπεύκου
|
