|
Σελίδα 1 από 2
Θα 'ταν περιττό να μιλήσω για τη σημασία του μαθήματος της Τέχνης σε
όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Όλοι ξέρουμε πόσο μεγάλο ρόλο παίζει
στην ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού και στην ωρίμανση του
χαρακτήρα του.
Όλα αυτά βέβαια όταν βλέπουμε την τέχνη σαν πράξη. Όμως πέρα από την πράξη υπάρχει και το προϊόν της δημιουργίας με τη δική του γλώσσα, το δικό του λεξιλόγιο, τη δική του σύνταξη. Ένιωσα την ανάγκη να μπω σ’ αυτόν τον κόσμο του παιδιού, να μάθω τη γλώσσα του, να καταλάβω τα προβλήματά του, τις ανησυχίες του, με δυο λόγια να το πλησιάσω περισσότερο. Σεβόμουνα και θαύμαζα αυτή τη δουλειά με την απίστευτη φρεσκάδα, τη φαντασία, τις τολμηρές προτάσεις σε πολλά θέματα και ομολογώ αισθανόμουν ένοχη όταν έπρεπε να επέμβω σε θέματα καθαρά αισθητικά. Αυτό ήταν η αφορμή για να ασχοληθώ με την εργασία που σας παρουσιάζω. Το ενδιαφέρον για το παιδικό σχέδιο πρωτοεκδηλώθηκε στα τέλη του περασμένου αιώνα. Αρχικά μεταξύ 1880 - 1900 ανακαλύπτεται η ιδιαιτερότητα του παιδιού. Δεν βλέπουν το παιδί σαν ένα μικρό ενήλικο, όπως παλαιότερα με αποτέλεσμα και το σχέδιό του να αντιμετωπιστεί διαφορετικά. Στη συνέχεια η επίδραση των παιδαγωγικών ιδεών του Rousseau οδηγεί στην επισήμανση διαφόρων σταδίων στη γραφική ανάπτυξη του παιδιού. Αργότερα το σχέδιο εισάγεται στην ψυχαναλυτική θεραπεία.
 Παράλληλα γίνονται μελέτες για το «καλλιτεχνικό αισθητήριο» του παιδιού και γίνονται συγκρίσεις του παιδικού σχεδίου με τα έργα ζωγραφικής των μεγάλων. Κάτω από την επίδραση του Spenser θα μελετηθούν δημιουργήματα παιδιών και πρωτόγονων και θα επιχειρηθούν μεγαλεπήβολες συσχετίσεις. Σήμερα οι μελέτες βοηθούνται πολύ με το έργο του Piaget, που δεν αντιμετωπίζει το έργο του παιδιού μόνο σαν γραφική και πλαστική, αλλά και σαν κινησιακή και μουσική έκφραση. Ενώ στην αρχή το σχέδιο χρησιμοποιήθηκε στις ψυχομετρικές δοκιμασίες για την αξιολόγηση του δείκτη νοημοσύνης των παιδιών, σύντομα έγινε φανερό ότι αποτελεί έκφραση ολόκληρης της προσωπικότητας.
Μελετώντας τον τρόπο που το παιδί χρησιμοποιεί τις γραμμές, τις μορφές, τη χωρική κατανομή, το χρώμα, συλλέγουμε στοιχεία που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τη συναισθηματική κατάστασή του. Η μελέτη αυτής καθαυτής της γραφικής (προτίμηση για ορισμένες μορφές, γραμμές λεπτές ή χοντρές, ελικοειδείς ή καμπύλες, με γωνίες απαλές ή νευρικές) συγγενεύει με τη γραφολογία.
Σχετικά λοιπόν με τη γραμμή έχουν γίνει λεπτομερείς μελέτες, όπως αυτές των Alschuler και Hattwick, που καταλήγουν σε μια συνοπτική τυπολογία: καμπύλες και ελικοειδείς γραμμές χαρακτηρίζουν ευαίσθητα και συνεσταλμένα άτομα, ορθές γωνίες και γραμμές σκληρές, άτομα επιθετικά και ρεαλιστικά .
Όμως, όπως παρατηρεί ο Widloecher, μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης και η μελέτη της συμπεριφοράς του παιδιού τη στιγμή που ζωγραφίζει. Οι κινήσεις του, που εκφράζουν αντίθεση, θυμό κ.τ.λ. είναι εξίσου σημαντικές με την ίδια τη γραφική.
Κάτι ανάλογο μας λένε οι Klages και Pulver.
Τα πρώτα σκαριφήματα του παιδιού δεν έχουν την πρόθεση της αναπαράστασης. Είναι ένα είδος ευχάριστης αυτόματης δραστηριότητας, στην οποία το παιδί εξασκεί τα μέλη του, με την πρόσθετη ευχαρίστηση να έχει ορατά το ίχνη που γίνονται από την κίνηση των χεριών του. Τα παιδιά έχουν την ανάγκη της περιττής κίνησης και συνεπώς η ζωγραφική αρχίζει σαν ένα τυχαίο χοροπηδητό πάνω στο χαρτί. Το σχήμα, η διάταξη, ο προσανατολισμός των γραμμών καθορίζονται από τη μηχανική κίνηση του χεριού, καθώς και από τη διάθεση και το ταμπεραμέντο του παιδιού. Εδώ βρίσκονται οι αρχές της εκφραστικής κίνησης διά μέσου της οποίας το παιδί φανερώνει στιγμιαία τις νοητικές του δυνατότητες και τη συναισθηματική ή όχι ωριμότητά του.
Η ταχύτητα, ο ρυθμός, η κανονικότητα ή μη των κινήσεών του, αντανακλούν τέτοιες πνευματικές ιδιότητες.
Μπορούμε λοιπόν να εφαρμόσουμε στο σχέδιο αυτό που ο Piaget αναφέρει γενικά για το παιχνίδι δηλαδή ότι οδηγεί:
... Από την πράξη στην αναπαράσταση, στο βαθμό που εξελίσσεται από την αρχική του μορφή της αισθησιοκινητικής άσκησης στη δεύτερη μορφή του, του συμβολικού παιχνιδιού ή του παιχνιδιού φαντασίας.
|
