Το σχέδιο μέσο έκφρασης της προσωπικότητας του παιδιού - Ένωση Εκπαιδευτικών Εικαστικών Μαθημάτων

Οι τρόποι δόμησης του χώρου έδωσαν λαβή σε διάφορες ερμηνείες και μελέτες. Η κυρίαρχη εντύπωση είναι ότι ο γραφικός χώρος και η χρησιμοποίησή του αντανακλούν εντελώς άμεσα τον τρόπο με τον οποίο το υποκείμενο αφομοιώνει τις έννοιες του χώρου και του χρόνου. Η επιλογή του σχήματος κα η έκταση της επιφάνειας που καλύπτεται μπορεί να δείχνουν το βαθμό αυτοκυριαρχίας του παιδιού, τις αναστολές και τα προβλήματά του. Η εμμονή στο ίδιο μοτίβο και η συστηματική επανάληψή του, σε πολλά έργα του, φανερώνει ίσως τη συναισθηματική αστάθεια του παιδιού. Θα έπρεπε εξ’ άλλου να υπογραμμίσουμε τον ειδικό ρόλο που παίζει το χρώμα. Από μελέτες συμπεραίνεται ότι: το κόκκινα είναι σημείο εχθρικότητας- επιθετικότητας, το μπλε αρμονίας αλλά και εσωστρέφειας, το πράσινο και το μωβ αντίθεσης και έντασης. Η συχνή προτίμηση χρωμάτων σκοτεινών ή θαμπών (μαύρο, γκρι κ.λπ.) μπορεί να αποτελεί ένδειξη συναισθηματικών διαταραχών του παιδιού.

Ο Itten τονίζει για τη σημασία που έχουν οι χρωματικοί συνδυασμοί που χρησιμοποιεί ο καθένας σε μια ζωγραφική άσκηση. Οι αρμονίες μπορεί να είναι πολύ κοντινές με δύο ή τρία χρώματα ή να έχουν αρκετά πλατύ ορίζοντα με πολλές διαβαθμίσεις και πολλές αποχρώσεις. Ανάμεσα στα δύο αυτά άκρα υπάρχουν όλες οι ενδιάμεσες θέσεις. Αλλά δεν είναι μόνο η εκλογή του χρώματος που παίζει ρόλο, αλλά και η αντιπαράθεση των αποχρώσεων και το μέγεθος και ο προσανατολισμός των σχημάτων τους. Ο Itten υποστηρίζει βέβαια πως πολύ σπάνια μπορεί να κατανοηθεί η όλη προσωπικότητα στο υποκειμενικό χρώμα.

Άλλοτε κυριαρχεί το φυσικό στοιχείο (εμφάνιση του ατόμου), άλλοτε το πνευματικό, άλλοτε το διανοητικό. Η έμφαση διαφέρει ανάλογα με το ταμπεραμέντο και τη διάθεση του κάθε ατόμου.

Η Φλοράνς ντε Μερεντιέ τονίζει πως η υπαρξιακή αξία ενός χρώματος κατανοείται περισσότερο αν ενταχθεί στο πλαίσιο αναφοράς σχέδιο - δημιουργός - περίγυρος στο πεδίο των μορφικών, εσωτερικών και κοινωνικών εντάσεων και αντιθέσεων. Σύμφωνα με τον Kandinsky ότι η αξία του τάδε χρώματος υπογραμμίζεται με τη μία μορφή, υποβαθμίζεται με την άλλη. Τα έντονα χρώματα αναδεικνύουν περισσότερο τις ιδιότητές τους σε οξείες μορφές (το κίτρινο λ.χ. σε ένα τρίγωνο). Τα χρώματα που μπορούν να χαρακτηριστούν βαθιά, αυξάνουν την ενέργειά τους με τις στρογγυλές μορφές (το μπλε σε έναν κύκλο). Η σύνθεση όλων αυτών οδηγεί στο διαχωρισμό που έχει προτείνει η F. Minkowska ανάμεσα στον ορθολογικό και τον αισθητηριακό τύπο. Στον έναν κυριαρχεί η μορφή, το ακινητοποιημένο αντικείμενο, η ψυχρότητα. Ο ορθολογικός τύπος ικανοποιείται από το αφηρημένο, το ακίνητο, το σταθερό, το στέρεο με τα ξεκάθαρα περιγράμματα. Η ζωγραφική του Serat είναι αντιπροσωπευτική αυτού του τύπου.

Αντίθετα ο Van Gogh ενσαρκώνει τον τύπο του αισθητηριακού που δένεται με το συγκεκριμένο, με τη δυναμική της ζωής. Βλέπει τον κόσμο σε κίνηση που με το στοιχειώδη δυναμισμό της κυριαρχεί στο αντικείμενο και συχνά επιβάλλεται σε βάρος της μορφής.

Η αντίθεση ορθολογικός- αισθητηριακός φωτίζει δύο πόλους του ψυχισμού του παιδιού που ανάμεσά τους κυμαίνονται όλοι οι άλλοι τύποι της παιδικής δημιουργίας. Δύσκολα θα μπορούσε να ισχυρισθεί κάποιος από μας, τους δασκάλους της τέχνης, ότι με τις συνθήκες που διδάσκεται το μάθημά μας θα μας ήταν εύκολο –πέρα από τα πάμπολλα προβλήματα που συναντάμε κάθε μέρα– να κατανοήσουμε την προσωπικότητα του κάθε μαθητή μας μέσα από το σχέδιο. Όμως δεν μπορούμε να βλέπουμε επιφανειακά και μόνο από την αισθητική άποψη το δημιούργημά του. Έχει μεγάλη σημασία πώς το παιδί σκέφτεται την ώρα που ζωγραφίζει, πώς εκφράζεται σε ένα συγκεκριμένο θέμα.

Επιπλέον έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον ως άτομο την ώρα της δημιουργίας. Ο τρόπος που δουλεύει, οι κινήσεις του, οι φωνές του, το τραγούδι του, που μερικές φορές συνοδεύει τις κινήσεις ή η απόλυτη ηρεμία, το βασάνισμα του μυαλού για κάποια ιδέα, παίρνουν καινούργιες διαστάσεις για το δάσκαλο. Ανιχνεύοντας την προσωπικότητα του παιδιού μέσα από τη ζωγραφική, μπορούμε να δώσουμε μια άλλη διάσταση στο μάθημά μας, που θα φέρει το παιδί κοντά στην τέχνη και το δάσκαλο κοντά στο παιδί.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

– Δημ. Φατούρος: Μαθήματα συστηματικής θεωρίας της Αρχιτεκτονικής, Τόμος 1, Θεσαλονίκη 1975
– Itten: Art de la couleur
– Φλοράνς ντε Μερεντιέ: Το παιδικό σχέδιο - Μετάφρ.: Δημήτρης Ψυχογιός - Αθήνα 1981
– Π. Α. ΜΙΧΕΛΗ: Η αρχιτεκτονική ως Τέχνη - Αθήνα 1973
– Daniel Widlocher: L’ interpretation des dessins d’ enfants
– Kandinsky: Σημείο, γραμμή, επίπεδο
– Rudolf Arnheim: Τέχνη και Οπτική αντίληψη - Η ψυχολογία της Δημιουργικής Όρασης - Μορφή, Ανάπτυξη - Μετάφρ. Χ. Δημητρόπουλος, Γ. Κουτσίδης ΑΣΚΤ - Αθήνα 1980
– Χρωμοτέστ.: Pr. Max. Luscher - Εκδόσεις Καστανιώτης

ΝΑΤΑΣΑ ΧΡΙΣΤΕΛΗ
5ο Γυμνάσιο Αθηνών

<<Προηγούμενο - Επόμενο

[ Πίσω ]