|
Σελίδα 2 από 4
Υπάρχουν και άλλες σχέσεις μέσα σε μια επικοινωνία π.χ. η ανάγκη για την ίδια την επικοινωνία, ή η λειτουργία της λεγόμενης μεταγλώσσας, δηλαδή των λεπτομερειών που προστίθενται για την πλήρη κατανόηση του μηνύματος. Έτσι, στη ζωγραφική μπορούμε να θεωρήσουμε γλώσσα ένα τοπίο και μεταγλώσσα το ύφος που μας προσδιορίζει την ερμηνεία του.
Σαν ένα απλό παράδειγμα για την κατανόηση του σχεδίου του Jakobson μπορούμε να αντιληφθούμε σαν μήνυμα ένα μουσικό κομμάτι, σαν μέσο το ραδιόφωνο την ώρα της μετάδοσής του, σαν κώδικα το σύστημα των μελλοντικών του στοιχείων που ακούμε, σαν αναφερόμενη ιδέα τη χορευτικότητα του κομματιού, σαν πομπό το συνθέτη και σαν δέκτη τον ακροατή.
Ένα άλλο σημαντικό μέσο για τη μετάδοση μηνυμάτων είναι η εικόνα (image). Οι εικόνες κατακλύζουν την όρασή μας και είναι απαραίτητο να είμαστε σε θέση να τις διαβάζουμε διεξοδικά και εμβαθυμένα. Στο σχολείο π.χ., η χρήση εικόνων λειτουργεί συνειρμικά και φέρνει μαζί τις άλλες εικόνες ή συναισθήματα, και έτσι συνδέεται πολλαπλά η γνώση του μαθητή και του είναι πιο εύκολο να ανασύρει όποτε θέλει τις πληροφορίες, αφού έχει πολλές «διόδους» προσέγγισης. Έχουμε μάθει να αντιδρούμε στα σημεία των εικόνων, όπως αποκαλύπτει ο μπιχεβιορισμός, όπως τα σκυλάκια του Παβλόφ αντιδρούσαν όχι στα πράγματα, αλλά στα σημεία των πραγμάτων. Ζούμε ανάμεσα σε σημεία αρχέτυπα ή σύγχρονα και πρέπει να γνωρίζουμε τη φύση και τη δύναμή τους, για να έχουμε την ελευθερία μας μέσα από τη γνώση του κόσμου που μας περιβάλλει.
Στη διδασκαλία χρησιμοποιούμε την εικόνα, είτε για να τη διδάξουμε, είτε για να διδάξουμε μέσα απ’ αυτή. Η σχέση διδακτικότητας και εικόνας προσδιορίζει την κουλτούρα μας, προσδιορίζει ιστορικά και τοπικά την εργασία του ανθρώπου πάνω στον κόσμο και πάνω στον ίδιο τον άνθρωπο. Τον απομακρύνει από τη φύση και τον διαφοροποιεί από τις άλλες κουλτούρες.
Η εικόνα έχει μία γλώσσα. Όπως, λοιπόν, διδάσκεται η γραμματική της μητρικής γλώσσας, έτσι πρέπει να διδαχθεί και η γραμματική της γλώσσας της εικόνας. Ο κινηματογράφος ή η τηλεόραση βασίζονται στην αντιληπτική οπτική ικανότητα, που δεν έχουν διδαχτεί, αλλά έχουν διαμορφωθεί εμπειρικά. Η αντίληψη είναι ένα γεγονός πολιτιστικό και ένας καθηγητής εικόνων είναι ένας καθηγητής πολιτιστικός με στόχο να αναγνωρίζουν οι μαθητές το πραγματικό αντικείμενο μέσα από την εικόνα ή ευρύτερα να αναγνωρίζουν την κουλτούρα μιας ολόκληρης κοινωνίας. Στη διδασκαλία του πολιτισμού μας βρίσκεται βέβαια η αντίφαση τόσο της συντηρητικότητας, μέσα από την παρουσίαση των θεσμοποιημένων αξιών και τρόπων, αλλά και η επαναστατικότητα μια που οι αλλαγές γίνονται μέσα από τη γνώση.
Η εικόνα ιστορικά σαν πολλαπλό, ξεκινά με την γκραβούρα την εποχή της Αναγέννησης. Πιο πριν η χρωματιστή εικόνα σαν ζωγραφιά πάνω στους τοίχους ή σαν εικονογράφηση βιβλίων ήταν μοναδική και κόστιζε πολύ. Σήμερα, στην τεχνολογική κοινωνία, ανανεώνεται ο ρόλος της μέσα από τη φωτογραφία, την αφίσα, τις καρτ-ποστάλ, τις ρεπροντυξιόνς, τα περιοδικά. Εικόνες υπάρχουν παντού γύρω μας, πάνω στους τοίχους μέσα στις εφημερίδες μ’ έναν πολύ σπάταλο τρόπο που μειώνουν τελικά την αξία της. Καθένας μπορεί ν’ αγοράσει σταθερές εικόνες ή κινητές (τηλεόραση). «Έτσι για να προσέξουμε τώρα μια εικόνα μέσα σ’ αυτήν την αφθονία, πρέπει ν’ απευθυνθεί στην ευαισθησία μας, βιάζοντας τη συνείδησή μας». Το παιδί δεν κοιτάζει πια τις εικόνες, επειδή είναι εικόνες, αλλά μόνο εκείνες που του τραβούν την προσοχή.
Η επόμενη πολιτιστική περίοδος της εικόνας θα χαρακτηρισθεί από τη συνειδητοποίηση του θεατή μιας θεωρίας οπτικής επικοινωνίας. Εδώ είναι ο ρόλος μας ως καθηγητές στη διδακτική της εικόνας, για μια θετική αποτελεσματικότητα της επικοινωνίας. Η εικόνα είναι μια φέρουσα επιφάνεια που υλοποιεί το οπτικό περιβάλλον, χρησιμοποιώντας τη διάρκεια που είναι ένα κύριο χαρακτηριστικό των mass-media. Δεν κυριαρχεί πάντα το μήνυμα αλλά και η απομνημόνευση ενός τμήματος του εξωτερικού κόσμου, όπως π.χ. μέσα στη φωτογραφία του ερασιτέχνη φωτογράφου. Εδώ σημειολογικά το μήνυμα μεταφέρεται διαμέσου του χώρου ή του χρόνου ή ανάμεσα σε μένα και στον εαυτό μου. Με τον ίδιο τρόπο λειτουργίας το σκίτσο του τοπίου που κάνει ένας ταξιδιώτης ή το βίντεο που «τραβά». Αυτές οι κοινωνικές εικόνες έχουν στόχο την απεικόνιση και σ’ αυτήν την περίπτωση αντιλαμβανόμαστε την επανάσταση που προκαλεί η αφηρημένη εικόνα.
Από τη γέννησή της σαν περίγραμμα μέσα στα σπήλαια, μέχρι την εικόνα του κομπιούτερ ή την ολογραφία είναι ένα υλικό που κατασκευάζει περιβάλλον με τέτοια αμεσότητα και πυκνότητα που επηρεάζει την ανθρώπινη συμπεριφορά. Μελετώντας την μπορούμε να την ταξινομήσουμε, να την κατηγοριοποιήσουμε, να ερευνήσουμε τις δυναμικές σχέσεις ανάμεσα στις διαφορετικές όψεις της. Μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε από το βαθμό της πιστότητάς της σε σχέση με την εξωτερική πραγματικότητα. Έτσι έχουμε βαθμό πιστότητας = βαθμό αφαίρεσης.
«Ένα σήμα π.χ. που αντιπροσωπεύει ένα προϊόν, προβάλλεται για να γίνει συνήθεια στο θεατή - πελάτη. Γίνεται ένα σύμβολο αφηρημένο, που φέρνει αμέσως στη μνήμη το προϊόν και βασίζεται στην ευφυΐα και την αφαιρετικότητα του εγκεφάλου. Ο εγκέφαλος έχει δυνατότητα αντίληψης τόσο του αφηρημένου, αυθαίρετου σύμβολου, όσο και ανάλυσης κάθε σχηματικής εικόνας που παρουσιάζει σε δύο διαστάσεις την τρισδιάστατη πραγματικότητα» (Α.Α. Moles). Αν δούμε την εικόνα σαν επικοινωνία τότε είναι μια κατασκευή ενός μηνύματος που σχηματοποιείται για να γίνει πιο πρακτικό στο χειρισμό του. Η φωτογραφία π.χ. ενός προϊόντος μεταδίδεται χωροχρονικά πιο εύκολα από το ίδιο το προϊόν.
|
