Σημειολογία, εικόνες και εκπαίδευση τέχνης - Ένωση Εκπαιδευτικών Εικαστικών Μαθημάτων

Έτσι τα σημεία της ζωγραφικής μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο βάσει της αίσθησης που μεταφέρουν. Η αίσθηση αυτή δεν είναι ένα σημαινόμενο, αλλά εκφράζεται μέσα στο ίδιο το σημείο. Η ζωγραφική τέχνη δεν είναι λοιπόν ένα σύστημα σημείων μέσα στη λειτουργία μιας γλώσσας, αλλά κυρίως η πνευματικότητα αυτών των σημείων, «ένα πνεύμα που δεν έχει άλλο τόπο από εκείνο που ενσαρκώνεται και που εκφράζεται μέσα σ’ αυτό».

Σε μια τέτοια αντιμετώπιση βαραίνει το αισθητικό στοιχείο σαν κυρίαρχο ή μοναδικό στην τέχνη. Αλλά η τέχνη είναι και τεχνική και ύλη και μήνυμα. Έχει ένα «σώμα αδρανές» και θα πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν σύνολο λειτουργιών.

Η άποψή μας είναι ότι μέσα στο σχολείο και ειδικά στα καλλιτεχνικά μαθήματα η εφαρμογή της σημειολογίας βοηθά να πλησιάσουμε επιστημονικά το φαινόμενο της τέχνης από τη σκοπιά του μέσου επικοινωνίας με στόχο και την κατανόηση της τέχνης, αλλά και της επικοινωνίας αυτής καθαυτής.

Δεν απευθυνόμαστε στους μαθητές σαν σημειολόγοι, αλλά σαν καθηγητές που προσπαθούν να ανανεώσουν και να εκσυγχρονίσουν τη δραστικότητα του μαθήματος μέσα στα ασφυκτικά χρονικά του πλαίσια, για να κερδίσουν τα παιδιά το μάξιμουμ μια επιθυμητής συμπεριφοράς στο μίνιμουμ του δοσμένου χρόνου.

Χρησιμοποιώντας τη σημειολογική αισθητική ανάλυση, αντικαταστούμε τις παλιές αντιλήψεις του «καθαρού» γούστου. Εδώ αγγίζουμε θετικά το πρόβλημα της δημοκρατικής διδασκαλίας μια που τα γούστα των παιδιών ακολουθούν τα κοινωνικά στρώματα που ανήκουν, και δεν μπορούμε να τα απλοποιήσουμε εύκολα σε καλόγουστο - κακόγουστο. Μπορούμε όμως ο βασικός μας άξονας να είναι σε σύγκριση εικόνων μπανάλ και αυθεντικών εικόνων και να δημιουργούμε τέτοιες διδακτικές συνθήκες που αντί να προσδιορίζουμε εμείς το γούστο του, το οδηγούμε να ανακαλύψει κριτικά το δικό του.

Ας δούμε τελειώνοντας μερικές χρήσεις της εικόνας και της σημειολογίας στην Α', Β’ και Γ' Λυκείου του Sevres στο Παρίσι. Διδάσκει η ΜE. Chavanhe πρόεδρος του INSEA.

Στο μάθημα των Πλαστικών Τεχνών:

– Εργασίες που ξεκινούν από ένα φωτογραφικό ντοκουμέντο, π.χ. φωτογραφία από την Ταϋλάνδη, διαλεγμένο για την πλαστικότητά του και την αίσθησή του, και περνούν στη δημιουργία μιας προσωπικής εικόνας που βασίζεται στην αίσθηση του ντοκουμέντου και προσπαθεί να την αναπτύξει.

Προτεινόμενη προσέγγιση: ανάλυση της πλαστικής σύνθεσης και ανάγνωσης της εικόνας.

– Αντιπαράθεση δύο εικόνων: Δημιουργία διαλόγου και νέας αίσθησης.
– Δημιουργία ενός μηνύματος ξεκινώντας από δύο εικόνες. Παράδειγμα: διαλέξτε μια εικόνα βίας και μια εικόνα αντίθετη. Χρησιμοποιήστε τα γραφικά και τα πλαστικά σήματα, διασταυρώστε τις δύο εικόνες σε μια νέα σύνθεση με στόχο έναν αντίλαλο, μιαν απάντηση, που θα υπογραμμίζει το μήνυμα.
– Γενικά θέματα που ξεκινούν από την εικόνα και άλλα media. Χρησιμοποιούνται υλικά που έχει συλλέξει ο κάθε μαθητής, μοντάζ διάφορες δημιουργίες. Τίτλοι θεμάτων: Εικόνες και Κοινωνία, Ένα συγκεκριμένο βλέμμα, Εικόνα Καθρέφτης, ο πιεσμένος άνθρωπος από τον καταπιεστικό Τύπο, αφίσα για τα δικαιώματα του ανθρώπου κ.λπ.

Στο μάθημα της Ιστορίας της Τέχνης:

Σημειολογία μέσα στα πλαίσια του κεφαλαίου: Η τέχνη σαν επικοινωνία στην Α’ Λυκείου.

– Εικόνα και επικοινωνία - Διαφήμιση.
– Κινηματογράφος και μήνυμα.
– Μήνυμα του έργου τέχνης, παράδειγμα η «Γκουέρνικα».

Στο κεφάλαιο: Η τέχνη σαν μαρτυρία της εποχής της και της κοινωνίας, στη Β’ Λυκείου.

– Ανάλυση των κοινωνικών πολιτικών, πολιτιστικών φιλοσοφικών και θρησκευτικών σημάτων μέσα στις εικαστικές τέχνες και στην Αρχιτεκτονική.

Στο κεφάλαιο: Σύγχρονη τέχνη στη Γ΄ Λυκείου.

– Συστηματική σημειολογική αναφορά στα κοινωνικά κείμενα.

Βιβλιογραφικές αναφορές

– Pierre Cuiraud. Η Σημειολογία.
– Roland Barthes - Περιοδικό Communications No 4.
– Umberto Eco - Semiologie des messages visuels.
– Muning - Introduction a la Semiologie
– Περιοδικό «Διαβάζω», αφιέρωμα στη Σημειολογία.
– Journées Artistiques Sèvres '73 - Image et communication.
– Journées Artistiques Sèvres '86 - Semiologie en Arts Plastiques.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΓΑΛΑΣ
Ζωγράφος - εκπαιδευτικός Υπότροφος Ι.Κ.Υ.

<<Προηγούμενο - Επόμενο

[ Πίσω ]