|
Σελίδα 5 από 5
Στην ελληνιστική εποχή, με το ρεαλισμό του Αριστοτέλη και τις ανταλλαγές με τους λαούς της Ανατολής, τα αγάλματα θα πάψουν να κυριαρχούνται από τη φιλοσοφική απάθεια και τελειότητα και θ’ αρχίσουν να δείχνουν συγκινήσεις και αισθήματα - πόνο - χαρά - λύπη. Στη ρωμαϊκή εποχή, η συγκινησιακή έκφραση της ελληνιστικής εποχής θα αντικατασταθεί από το νομικό, δικανικό ρεαλισμό της ρωμαϊκής κοινωνίας, για να φτάσουμε στα δύο άκρα: ή στην παραγωγή αντιγράφων από ελληνικά πρότυπα, ή στον ακραίο ρεαλισμό των φαλακρών, λιπόσαρκων κ.λπ. μοντέλων.
Αυτό που ήταν για τους Έλληνες άγαλμα, ένα αντικείμενο δηλαδή για απόλαυση, για αγαλλίαση, στα λατινικά γίνεται ένα status, δηλαδή κάτι το στατικό.
Θα μπορούσαν να βρεθούν χιλιάδες παραδείγματα που θα εξηγήσουν καλύτερα αυτήν τη διαχρονική και διαχωρική σχέση που διέπει την τέχνη και δεν την αποσπά σε τεμάχια, αλλά τη δένει μέσα στην ιστορία σ’ ένα αδιάκοπο και αλληλοεπιδρώμενο ρεύμα δημιουργίας. Βρίσκοντας πάντα το γεγονός της αντιγραφής πρωτοτύπων της αρχαιότητας που είχε αρχίσει να διαδίδεται στη ρωμαϊκή εποχή, θα μπορούσε κανείς να φτάσει μέχρι την αναγέννηση, που μια θεαματική αλλαγή συνέβη στη σύλληψη του κόσμου. Ο άνθρωπος ξαναγύρισε προς τη γη, ξαναβρήκε τις ομορφιές της φύσης. Οι νόμοι της μηχανικής και της αιτιότητας γίνηκαν το θεμέλιο των επιστημών. Ταυτόχρονα η τέχνη γινόταν πιο ρεαλιστική, αισθητηριακή. Έπαψε να χρησιμοποιεί αποκλειστικώς τα θρησκευτικά θέματα του μεσαίωνα και αγκάλιασε το σύνολο του ορατού κόσμου και έγινε ό,τι ήταν πριν απ’ αυτήν η γοτθική τέχνη το σύμβολο του πνεύματος μιας εποχής.
Ζωγράφοι της Αναγέννησης παρουσίασαν τα μεγαλύτερα αριστουργήματα αισθητηριακής τέχνης.
Ήταν τόσο μαγεμένοι από τη γη και τη φύση, ώστε αυτή η γοητεία σφράγισε την εξέλιξη της οπτικής τέχνης στους πέντε αιώνες που ακολούθησαν.
Οι τελευταίοι μεγάλοι εκπρόσωποι της αισθητηριακής τέχνης της τέχνης για τη φευγαλέα στιγμή, το φως και την ατμόσφαιρα ήταν οι ιμπρεσιονιστές.
Από δω και πέρα μπορούμε να ξεχωρίσουμε δύο τρόπους καλλιτεχνικής έκφρασης, ριζικά διαφορετικούς.
Ο Χέρμπερτ Κεν προσπάθησε να ξεχωρίσει κάπως την τέχνη της «φαντασίας» από την τέχνη των «αισθήσεων».
Η τέχνη των «αισθήσεων» στηρίζεται κατά κανόνα σε μια άμεση αναπαραγωγή της φύσης ή του θέματος του πίνακα. Η τέχνη της «φαντασίας» αντίθετα εκφράζει μια φαντασίωση ή μια εμπειρία του καλλιτέχνη με τρόπο ονειρικό και καμιά φορά «αφηρημένο», συμβολικό.
Η ιστορία του συμβολισμού φανερώνει ότι στο κάθε τι μπορεί ν’ αποδοθεί μια συμβολική σημασία: στα φυσικά αντικείμενα, ή σ’ αυτά που κατασκεύασε ο άνθρωπος, ή ακόμα και στις αφηρημένες μορφές. Ο Γιούνγκ υπογράμμισε ότι το γνήσιο σύμβολο παρουσιάζεται μόνο όταν είναι ανάγκη να εκφραστεί κάτι που η σκέψη δεν μπορεί να διατυπώσει, ή ο άνθρωπος απλώς το εμπνέεται ή το διαισθάνεται. Από τη φυσική τάση του ανθρώπου να δημιουργεί σύμβολα, αποδίδοντας σ’ αυτά μεγάλη ψυχολογική σημασία, προκειμένου να τους δώσει θρησκευτική ή καλλιτεχνική έκφραση και η μοντέρνα τέχνη που ξεκίνησε γύρω στα 1900, θα πρέπει να ερμηνευτεί σαν μια συμβολική έκφραση της κατάστασης του σύγχρονου ανθρώπου, μια και ο καλλιτέχνης ήταν σ’ όλες τις εποχές το φερέφωνο και το όργανο του πνεύματος της εποχής του.
Η νέα μέθοδος έκφρασης επιβλήθηκε. Η εντύπωση που δημιουργείται από τα έργα της μοντέρνας τέχνης δεν εξηγείται μόνο από την ορατή τους μορφή. Το μάτι εξοικειωμένο με την κλασική τέχνη της «αίσθησης» βρίσκεται μπροστά σε κάτι καινούργιο και παράξενο. Τίποτα στην ανεικονική τέχνη δεν θυμίζει στο θεατή το δικό του κόσμο, ούτε αντικείμενα από τον καθημερινό του περίγυρο, ούτε ανθρώπινα όντα:
Πρόθεση του μοντέρνου καλλιτέχνη είναι να εκφράσει το εσωτερικό του όραμα για τον άνθρωπο και το πνευματικό βάθος για τη ζωή και τον κόσμο.
Έτσι, σε πολλές περιπτώσεις ο αμύητος πρέπει να εξοικειωθεί με καινούργιες γραμμές, καινούργια χρώματα. Πρέπει να μάθει, όπως θα μάθαινε μια ξένη γλώσσα προτού μπορέσει να εκτιμήσει την εκφραστική τους δύναμη και ποιότητα.
Τη γλώσσα σαν ένα σύστημα επικοινωνίας (λεκτικής ή μη) στο οποίο τα σήματα είναι τακτοποιημένα από κανόνες που οργανώνουν τους σημαίνοντες, τοποθετώντας τους σε σχέση με τα σημαινόμενα, δηλαδή με τις έννοιες που δηλώνουν. Ένα τέτοιο σύστημα κανόνων συνιστά τον κώδικα της γλώσσας. Κάθε γλώσσα έχει τον κώδικά της. Για να κατανοήσουμε τα μηνύματα και να είμαστε σε θέση να τα φτιάχνουμε πρέπει να γνωρίζουμε τον κώδικα της γλώσσας που θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε.
Στην οπτική επικοινωνία τα στοιχεία της γλώσσας δεν εντοπίζονται και ταξινομούνται απλά, αλλά αναλύονται οι σχέσεις τους και οι λειτουργίες τους, ο ρόλος και το νόημα που αποκτούν στο επικοινωνιακό σύστημα και η εξέλιξή τους στο χρόνο.
Δεν παρουσιάζεται ένα σύστημα κανόνων αναπαράστασης, αλλά μόνο μια δυνατότητα επιλογών για τον εμπλουτισμό της ικανότητας παραγωγής του καθενός, και για να είναι σε θέση να πραγματοποιεί κριτικούς συλλογισμούς τις στιγμές της ανάγνωσης. Αυτοί οι συλλογισμοί μπορούν να γίνουν στα καθημερινά οπτικά μηνύματα ή στα έργα τέχνης, στα μηνύματα του παρόντος και του παρελθόντος στα εικονικά ή αφηρημένα έργα.
Επίσης θα πρέπει να τονιστεί ότι από τα οπτικά μηνύματα μας έρχεται μια ποικιλία μηνυμάτων που τροποποιούν συνεχώς την εμπειρία μας και επιτρέπουν την αλληλεπίδρασή μας με το περιβάλλον. Το θεωρητικό υπόβαθρο που θα φτάσει μέχρι τη μοντέρνα - σύγχρονη τέχνη θα πρέπει πρώτα να κατακτηθεί από το δάσκαλο για να μεταδοθεί σωστά. Όπως είδαμε, η πρώτη προσέγγιση δεν απαιτεί ιδιαίτερες γνώσεις, αλλά μάλλον ενθάρρυνση για κατανόηση ενός διαφορετικού τρόπου ενόρασης του κόσμου. Για τα επόμενα στάδια, ένας οδηγός για χρήση του δασκάλου θα ήταν απαραίτητος, αλλά μόνο με την προϋπόθεση πως θα χρησιμοποιούταν ως οδηγός και όχι ως συντελεστής διδασκαλίας.
Ο δάσκαλος θα παρέχει τα μέσα, τις διαφάνειες, τις επισκέψεις στα μουσεία, θα οργανώσει το διδακτικό υλικό και θα χαράζει τη χωρόχρονοι πορεία για την κατάκτηση του υλικού.
Η περιπέτεια της μάθησης θα δώσει νέες ενδείξεις για τη σκοπιμότητα της μεθόδου και την αποτελεσματικότητα της ολικής και σφαιρικής κατανόησης της τέχνης.
Το θέμα διδασκαλίας της ιστορίας τέχνης είναι πολύ σύνθετο. Ο δάσκαλος θα πρέπει να κατέχει όχι μόνο στεγνά ιστορικές γνώσεις, αλλά κοινωνιολογικές αναλύσεις, την ιστορία και χρήση των συμβόλων, σημειολογία, φιλοσοφική διάθεση των λαών, να γνωρίζει τα στοιχεία της γλώσσας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Lucia Lazotti : «Percezione visiva e liuguaggio Editore». Bulgariui Firerze.
Καρλ Γιούνγκ : «Ο άνθρωπος και τα σύμβολά του». Εκδόσεις Αρσενίδης.
Λίζα Κόττου : «Η ζωγραφική για όλους - Απλά μαθήματα αισθητικής». Εκδόσεις Παρουσίες.
Robert Cloton : «Η τέχνη στο σχολείο». Εκδόσεις Νικόδημος.
Henri Focillon : «Η ζωή των μορφών». Εκδόσεις Νεφέλη.
Nathan Knobler: «The visual dialogue».
ΣΤΕΛΛΑ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ
9ο Γυμνάσιο Περιστερίου
|
