|
Το μήνυμα που φέρνει το προσωπείο |
|
|
|
21.06.09 |
|
Σελίδα 2 από 16
Το προσωπείο-μάσκα στην Αφρική
Στην Αφρική τα προσωπεία είναι σχεδόν πάντα πρόσθετα εξαρτήματα του χορού, δεν είναι δημιουργίες απομονωμένες και στατικές αλλά κομμάτια μιας μεταμφίεσης — μεταμόρφωσης — προσαρμοσμένης στις κινήσεις του φέροντα. Πιο συχνά η μάσκα είναι ένα ψεύτικο πρόσωπο τοποθετημένο πάνω από την όψη του φέροντα, αλλά μπορεί να συνίσταται επίσης από ένα είδος κράνους — περικεφαλαίας — αρκεί να είναι εφοδιασμένη με μια κουκούλα ή καλύτερα με ένα μεγάλο ρούχο — ύφασμα — από ίνες ή από άχυρο, π.χ. κάτω από το οποίο ο άνθρωπος έχει εξαφανισθεί τελείως.
 Για ένα συγκεκριμένο τόπο, υπάρχουν ποικίλοι τύποι, παρά τις αναλογίες του ύφους που άνετα ξεχωρίζει μεταξύ μερικών. Σ’ αυτούς τους τύπους, υπάρχουν εξαρτήματα χάρις στα οποία οι άνθρωποι απορρίπτουν την τρέχουσα προσωπικότητά τους για να γίνουν έστω κι αν είναι ντυμένοι, όντα που βρίσκονται σε μια ζώνη η οποία συνορεύει με το υπερφυσικό και έχουν σχήματα που αναφέρονται σε διαφορετικά βασίλεια: αυτό των πνευμάτων, αυτό της ύλης. Απεικονίσεις απλές ή σύνθετες, δεν είναι αναγκαία στολισμένες από ένα μόνο από αυτά τα βασίλεια.
Προικισμένη, όχι μόνο με μια έννοια — σημασία — αλλά και με μια ενεργειακή εξουσία, η μάσκα τοποθετείται στην καρδιά αυτού που έχει συμφωνηθεί να λέγεται ανιμισμός — animisme — (σύνολο συλλήψεων και πρακτικών που δίνουν διέξοδο στην πίστη της αναζωογόνησης του ανθρώπινου σώματος από τα πρότυπα που επιβίωσαν και επίσης από το δέσιμο στις πιο ορατές συντεταγμένες του περιβάλλοντος).
Το ξύλο και οι φυτικές ίνες χρησιμοποιούμενα, πιο σπάνια, για την ίδια τη μάσκα παρά για τις συμπληρωματικές τους αμφιέσεις, είναι από τα πιο συχνά για την κατασκευή των προσώπων, που κοσμούνται συνήθως με μικρά κογχύλια, με σπόρους, με τούφες από τρίχες ή αντικείμενα ευρωπαϊκής προέλευσης, καθρέπτες, καρφιά από χαλκό κ.λπ. Μερικές φορές τα προσωπεία καλύπτονται ολόκληρα από μέταλλο. Ανάλογα με τους πληθυσμούς είναι δημιουργίες, πότε μεν των ειδικών, πότε δε των μελών της οργάνωσης, των νέων μυημένων που δουλεύουν κάτω απ’ την επίβλεψη των πρεσβύτερών τους.
Προφυλάξεις είναι συνηθισμένο να κρατούνται απαραίτητα ενάντια στους κινδύνους που κυκλοφορούν από την κατασκευή — τελειοποίηση και τη χρήση της μάσκας.
Η μάσκα λοιπόν θα φορτισθεί από μια δύναμη όπου η επαφή είναι επικίνδυνη γιατί κρατάει την ύλη των φυσικών υλικών της, όπως συμβαίνει με τα δέντρα που είναι σαν να ζωντανεύουν από μια ζωτική δύναμη όταν γίνονται η κατοικία ή η ιδιοκτησία ενός πνεύματος.
Τέλος οι αφρικάνικες μάσκες είναι ποικίλες, επίσης και στις διαστάσεις τους. Υπάρχουν στους Baga της Γουϊνέας δύο μάσκες που φθάνουν πολλά μέτρα ύψος, μέχρι 6 μέτρα.
Η πράξη του χορευτή που φορά προσωπείο είναι ένας τρόπος επίδειξης δύναμης.
Διατηρούμενη σε θρησκευτικές χρήσεις η μάσκα δεν είναι μόνο ένα εξάρτημα λειτουργικό ή ένα σύμβολο, αλλά ένα αντικείμενο ιερό που εισάγει τη φυγή στη ζωή των βέβηλων. Το προσωπείο που είναι συχνά από ιερό ξύλο, το φυλάνε σε ένα ειδικό μέρος ή σπηλιά.
Η υποχρέωση όχι μόνο να επισκευάσουν — ανακαινίσουν —αλλά και να ανανεώσουν συχνά τα προσωπεία, είτε γιατί έχουν καταστραφεί από τις κινήσεις αυτών που τα φορούν ή τους έχουν επιτεθεί έντομα στον τόπο διατήρησής τους, είτε για λόγους γοήτρου, τους σπρώχνει να κατασκευάζουν καινούργια. Όταν επανέρχεται στους μη — επαγγελματίες, η τέχνη του προσωπείου όσον αφορά την εκτέλεση — θα ξαναπαρουσιασθεί άραγε σε σχέση με την σοφή τέχνη των ειδικών, μια λαϊκή τέχνη, του τύπου της σύγχρονης τέχνης που θα είναι πιο έμμεση, λιγότερο ανοικτή στις ξένες επιρροές και δεμένη πιο στενά με τις τοπικές συνθήκες;
Το προσωπείο είναι μια τελετουργική αμφίεση που τείνει να καταργήσει την ταυτότητα του φέροντα, αντί να διεγείρει όπως κάνουν άλλες αμφιέσεις, πομπής, παρέλασης, επίδειξης.
Η λαμπρή ανάπτυξη της τέχνης του προσωπείου, βρήκε στην Αφρική αιτιολογίες λατρευτικής ή μαγικής υφής.
|
