|
Το μήνυμα που φέρνει το προσωπείο |
|
|
|
21.06.09 |
|
Σελίδα 10 από 16
Προσωπείο και προσωπεία, ύφος και παράγωγα
Αρκετοί λαοί διαθέτουν παραδόσεις ή μύθους πάνω στην προέλευση και το κέντρο διάδοσης κοινούς για όλα τα προσωπεία, (ειδικά στη Μελανησία, στους Dogons, στις ακτές της Νιγηρίας ή ακόμα στους Ινδιάνους της Αριζόνας). Εν τούτοις αντιλαμβανόμαστε ότι γειτονικοί λαοί, που ανήκουν στην ίδια φυλή και που μοιράζονται τις ίδιες συνθήκες της υλικής ζωής, χρησιμοποιούν οι μεν τα προσωπεία των δε (όπως οι Iroquois και οι γείτονές τους).
Τα σχήματα και οι τρόποι κατασκευής των προσωπείων ποικίλουν. Περιλαμβάνουν επίσης μάσκες τελετουργικές που ο διάκοσμος — βέλος, στεφάνι κ.λπ. — είναι πιθανό να φθάσει αρκετά μέτρα ύψος και να παρουσιάζει συμβολικά τα κυριότερα επεισόδια ενός μύθου, όπως οι απλές κουκούλες.
Σε μερικές περιπτώσεις, είναι πραγματικά μοντέλα — manequins — που μέσα σ’ αυτά ο χορευτής ή ο ηθοποιός του ιερού δράματος ενσωματώνονται τελείως, σε άλλες περιπτώσεις, μειώνονται σε ένα κομμάτι φλοιού, σε ένα φύλλο που συγκρατείται στο πρόσωπο από ένα «στοιχειώδες σύστημα συνδέσμων». Σε μια τέτοια μορφολογική ποικιλία αντιστοιχεί μια ανάλογη λειτουργία: Μάσκες χορού, παρέλασης, ιατρικής, θεάτρου, χωρίς ν’ αναφερόμαστε στα αναρίθμητα παράγωγά τους: Μάσκες της καλύβας, μάσκες αναθηματικές, μάσκες περίοπτες — φυλακτά —, μάσκες εναπόθεσης κ.λπ.
Υπάρχει τέλος μια κατηγορία προσωπείων (από τα παράγωγα των προσωπείων) που αποδίδονται στους νεκρούς: Είναι τα νεκρικά προσωπεία, τα μόνα που μας άφησαν μερικοί αρχαίοι πολιτισμοί, εκείνος των Μυκηνών παραδείγματος χάριν. Το υλικό σύστασης/κατασκευής τους, χρυσάφι, ασήμι, μπρούντζος, σκληρή πέτρα, πηλός ψημένος — terre cuite — κ.λπ., δεν αφήνει να εκτεθούν σε γρήγορη καταστροφή σε αντίθεση με τα προσωπεία του χορού. Οι χρήσεις τους είναι διαφορετικές στο μέτρο που δεχόμαστε ότι το προσωπείο του νεκρού χρησιμεύει κατά κάποιον τρόπο, σαν ένα μέσο προφύλαξης και συνεχούς ασύλου της ψυχής του, του πνεύματός του, ενώ στους ζωντανούς, προσφέρει αντίθετα ένα προσωρινό άσυλο στο πνεύμα ενός μυθικού ατόμου ή ενός προγόνου του οποίου είναι συγχρόνως η έκφραση και η συμπαγής εκδήλωση. Αυτά τα παραδείγματα θέτουν με σαφήνεια, το ρόλο της σχέσης που παίζει η μάσκα μεταξύ των «ανταγωνιστικών κόσμων της ζωής και του θανάτου, του ορατού και του αοράτου». Αλλά πρέπει — εκ πεποιθήσεως — να παίξει αυτόν το ρόλο με τρόπο που να είναι κυρίως ένα όργανο μεταμόρφωσης.
|