Η οπτική πλευρά του περιβάλλοντος - Ένωση Εκπαιδευτικών Εικαστικών Μαθημάτων

Διαφορετικοί παρατηρητές ή και ο ίδιος παρατηρητής σε διαφορετικό χρόνο μπορεί να δεχτεί διαφορετικές πληροφορίες από μια εικόνα, γιατί ο παρατηρητής «προβάλλει» πάνω στην εικόνα, συνεισφέροντας δικές του ιδέες και φαντασίες, ανάλογα με την κατάστασή του εκείνη την ώρα.

Στα ρεαλιστικά έργα ζωγραφικής οι περισσότεροι ερμηνεύουμε αυτά με τον ίδιο τρόπο τις περισσότερες φορές, και αυτό γιατί οι εικόνες αυτές εύκολα ταιριάζουν με τα σχήματα που έχουμε για όμοια πράγματα και που είμαστε μαζί τους εξοικειωμένοι. Στην αφηρημένη ζωγραφική ακόμα και το ίδιο άτομο σε διαφορετικές στιγμές θα το ερμηνεύσει διαφορετικά, ανάλογα με την κατάστασή του και επομένως μπορούν να δοθούν πολλές ερμηνείες. Οι εντυπώσεις σχηματίζονται με τη συνεργασία πολλών αισθητηρίων οργάνων, χρώμα, σχήμα, μέγεθος και υφή. Αυτά σωστά σχηματισμένα μπορούν να μας πληροφορήσουν πέρα από την άμεση πληροφορία που δεχόμαστε. Π.χ. όταν βλέπουμε το σχήμα ενός μήλου θεωρούμε σα δεδομένες και πολλές άλλες ιδιότητές του όπως το βάρος του, τη θερμοκρασία του, τη γεύση του. Αυτών των εντυπώσεων κάνει πολλή χρήση η διαφήμιση. Στη γνωστική διαδικασία που πραγματοποιείται μέσω της οπτικής αντίληψης, δεν συμπεριλαμβάνεται ποτέ η παθητική καταγραφή του εξωτερικού κόσμου από τα μάτια μας, γιατί ο εγκέφαλος τείνει να συγκρίνει ό,τι προέρχεται από την όραση (που ήδη επενεργεί επιλεκτικά) με ό,τι ήδη έχει καταγράψει από την εμπειρία του, αγνοώντας έτσι ένα μέρος των οπτικών ερεθισμάτων που φτάνουν σ’ αυτόν.

Αν αναλύσουμε τη διαδικασία της επικοινωνίας που συνδέεται με την οπτική αντίληψη, ανακαλύπτουμε ότι στον ίδιο του μηχανισμό της οπτικής αντίληψης συμβαίνει μια πολύπλοκη διαδικασία που ενεργοποιεί το μυαλό. Δηλαδή την ώρα που δεχόμαστε τις πληροφορίες συγχρόνως τις ερμηνεύουμε και τις κρίνουμε. Η εξοικείωση με τον οπτικό διάλογο έχει σκοπό να δώσει τις προϋποθέσεις για ν’ αναγνωρίσουμε — εκεί όπου υπάρχουν — το σημείο της ζωής από το σημείο του θανάτου, το σημείο της απατηλής επικαιρότητας από το σημείο της αιωνιότητας, το σημείο που ξεχωρίζει κάθε αληθινή από κάθε ψεύτικη τέχνη.

Το πρόβλημα είναι πώς να βοηθήσουμε τους μαθητές να οργανώσουν το δικό τους απόθεμα πληροφοριών ευλύγιστα, ώστε να μπορούν να προσλαμβάνουν νέες πληροφορίες και να τις αφομοιώνουν κατάλληλα. Να μπορούν να μαντεύουν όσο το δυνατόν πιο σωστά τα μηνύματα που λαμβάνουν.

Βάση των παραπάνω λοιπόν, μια κατάλληλη εκπαίδευση στην οπτική επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει να διαβάζουμε τουλάχιστον μια πλευρά του περιβάλλοντος, την οπτική.

Πρέπει ν’ αποκτήσουμε επαρκή γνώση βασισμένη στην ανάλυση της δομής των μηνυμάτων συνδεδεμένων με τις επικοινωνιακές καταστάσεις.

Η σύλληψη και ανάλυση της δομής, μπορεί να περάσει μέσα από την αρχιτεκτονική του περιβάλλοντος, μια αφίσα, ένα κόμικ. Οι διδακτικές παρεμβάσεις προς αυτή την κατεύθυνση είναι πολλές.

Η συνειδητοποίηση της αξίας της δομής της σύνθεσης θα βοηθήσει τους μαθητές όχι μόνο στην παραγωγή των έργων τους, αλλά και στην καθημερινή τους ζωή όταν θέλουν να επέμβουν συνθέτοντας το άμεσο περιβάλλον τους. Επίσης θα τους βοηθήσει να καταλάβουν το νόημα που μεταδίδεται από ολόκληρη τη σύνθεση.

Βέβαια στη σημειολογική ανάλυση κάθε έργου πρέπει να λαμβάνουμε υπ’ όψη μας, ότι είναι έκφραση ιδεολογικών επιλογών του ατόμου και της κοινωνίας.

Πρέπει δηλαδή ν’ αποκτήσουμε την ικανότητα κριτικών συλλογισμών τη στιγμή της ανάγνωσης. Αυτοί οι συλλογισμοί μπορούν να γίνουν στα καθημερινά οπτικά μηνύματα ή στα έργα τέχνης, στα μηνύματα του παρόντος ή του παρελθόντος, στα εικονικά ή στα αφηρημένα έργα, έτσι ώστε η επίδραση της εικόνας πάνω στην ευαισθησία μας να μην κινδυνεύει να προκαλέσει ζημιά.

Σπουδαία ευθύνη του δασκάλου είναι να ενθαρρύνει τη μεταφορά γνώσεων. Η συσχέτιση της διδασκαλίας με την καθημερινή ζωή, διευκολύνει στο να μην μείνει σε καθαρά ακαδημαϊκό ή θεωρητικό επίπεδο, και να είναι χρήσιμη στους μαθητές με την έννοια ότι θα μπορέσουν ν’ αλλάξουν συμπεριφορά στη δουλειά τους, προς την κατεύθυνση που θα ήθελαν.

Σκοπός μας είναι να φέρουμε το μαθητή σ’ εκείνο το σημείο που να μπορέσει ν’ αρνηθεί την πίστη του σε σκέψεις που προέρχονται από καλά καθορισμένα και δεδομένα κανάλια, και να βρει ένα νέο τρόπο σιγουριάς που να βασίζεται στην αναγνώριση και παραδοχή της σημασίας της αμφισβήτησης, της αμφιβολίας και της ελεύθερης εκλογής.

Βιβλιογραφία:

Henri Focillon: Η ζωή των μορφών
Sergio Bersi: Communicazione visiva
Lucia Lazotti: Percezione visiva e linguaggio
M.L. J. Abercrombie: Δημιουργική διδασκαλία και μάθηση.

ΣΤΕΛΛΑ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ:
9ο Γυμνάσιο Περιστερίου

<<Προηγούμενο - Επόμενο

[ Πίσω ]