Η παρακίνηση στο δημιουργικό παιχνίδι - Ένωση Εκπαιδευτικών Εικαστικών Μαθημάτων

Αναμφισβήτητα η έμπνευση είναι ο θεμέλιος λίθος στην καλλιτεχνική δράση, έστω και αν δεν υπάρχει το λεγόμενο «ταλέντο» που είναι κλίση μαζί και γνώση.
Είναι ικανό, λοιπόν, κάποιο ερέθισμα να παρακινήσει στην καλλιτεχνική έκφραση, με σκοπό την εξωτερίκευση συναισθημάτων αποδοχής ή αντίδρασης.

«Αν ο κόσμος ήταν τέλειος δεν θα υπήρχε τέχνη», εφόσον την ομορφιά την αντιλαμβανόμαστε μόνο μέσα απ’ τη ασχήμια για να την κάνουμε τέχνη και ακόμη τέχνη κάνουμε όλες τις ατέλειες και τις ασχήμιες του κόσμου μας, από έντονη αντίδραση κ’ αποσκοπώντας όχι μόνο στην εκτόνωση αλλά και στην επικοινωνία μέσα απ’ τα καλλιτεχνικά μας μηνύματα.

Ο εμπνευστής της καλλιτεχνικής δημιουργίας του παιδιού είναι στην ουσία ο εικαστικός καλλιτέχνης εκπαιδευτικός ο οποίος συνέχεια ερευνά και πειραματίζεται με σκοπό να αυξήσει την ένταση του εμπνευστικού ερεθίσματος που θα μεταδώσει στα παιδιά για να προκαλέσει την αυθόρμητη καλλιτεχνική τους έκφραση. Η ένταση του ερεθίσματος μπορεί άλλοτε να είναι μικρή ή μεγαλύτερη και άλλοτε να αγγίζει τα όρια του εντυπωσιασμού, τη μέγιστη δύναμη που προκαλεί την καλλιτεχνική δημιουργία, σε οποιονδήποτε τομέα της τέχνης. Όπως δεν μπορούμε ξαφνικά, χωρίς έμπνευση, να γράψουμε στίχους ή μουσική, το ίδιο, η απουσία εμπνευστικού ερεθίσματος κρατά στην αδράνεια το παιδί αφαιρώντας του την τάση για εικαστική έκφραση.

Τα διάφορα υλικά και οι τεχνικές είναι δυνατά ερεθίσματα που προκαλούν μέσα από ένα εικαστικό παιχνίδι μια πραγματική καλλιτεχνική δημιουργία. Θα ήταν άριστο έργο αν οι ποικίλες αλλά σκόρπιες ιδέες που αφορούν στο περιεχόμενο και τους στόχους της καλλιτεχνικής διδασκαλίας μπορούσαν να εναρμονιστούν και να συστηματοποιηθούν σε τεκμηριωμένες μεθόδους και μεθοδεύσεις πραχτικής εφαρμογής στα σχολικά μας δεδομένα ώστε οι στόχοι που αποβλέπουν στην ψυχοπνευματική διαμόρφωση του παιδιού και η αισθητική αγωγή να λειτουργήσουν με ίσους όρους για όλα τα παιδιά, σε αντιστάθμισμα των κακόγουστων ερεθισμάτων του περιβάλλοντος.

Όλοι οι στόχοι σήμερα της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και αυτοί που αύριο θα αναδειχτούν σαν καινοτόμοι ή απλά συμπληρωματικοί, μπορούν να συνοψιστούν σε βασικούς στόχους, γενικής μορφής, με απεριόριστο περιεχόμενο το οποίο θα μπορεί ν’ αναπτυχθεί και να λειτουργήσει με τις εκάστοτε ανάγκες αλλά και τις δυνατότητες. Για παράδειγμα, βασικό στόχο θα μπορούσε ν’ αποτελέσει η πληροφόρηση γύρω απ’ την καλλιτεχνική πραγματικότητα δοσμένη μέσα από ποικιλόμορφες μεθοδεύσεις που σήμερα ακόμη εξαρτώνται από την ευρηματικότητα του εκπαιδευτικού. Άλλος βασικός στόχος είναι η συναισθηματική εκτόνωση του παιδιού μέσα απ’ το δημιουργικό παιχνίδι. Πολλοί πειραματισμοί έχουν δώσει άριστα αποτελέσματα ώστε να καθιερωθούν οι περισσότερες μεθοδεύσεις που αποσκοπούν στο στόχο αυτό.

Πιστεύω ότι είναι σωστό να μην υπάρχει προτεραιότητα και τοποθέτηση του ενός ή του άλλου στόχου σε πρώτη μοίρα, στην εφαρμογή του εκπαιδευτικού προγράμματος, εφόσον υπάρχει αλληλεξάρτηση μεταξύ τους στην κατανόηση των δρώμενων, με αποτέλεσμα ν’ αναδειχτούν οι κλίσεις των παιδιών, αν και η απουσία των εργασιακών χώρων για την εγκατάσταση, πολλαπλών απασχολήσεων μειώνει τις ευκαιρίες ανάπτυξής τους. Για να φτάσουμε στον επιδιωκόμενο εκπαιδευτικό σκοπό μας θα πρέπει ν’ ακολουθήσουμε μια φυσική πορεία που είναι γνώση-εμπειρία-έρευνα-δημιουργία.

Αν ο φυσιολογικός χρόνος της διαδοχικής πορείας προς την τελική φάση συντομευτεί ή ακόμη τα πρώτα στάδια υπερπηδηθούν, τότε ο εκπαιδευόμενος αποτελεί μια ιδιαιτερότητα. Όμως εμείς έχουμε να εκπαιδεύσουμε την πλειονότητα, οπότε η προετοιμαστική πορεία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Η γνώση έχει ευρύ περιεχόμενο και δεν είναι η αποστήθιση προκατασκευασμένων μορφών που περιορίζει την απελευθέρωση της έκφρασης από παραδοσιακά πρότυπα και εμποδίζει νεωτεριστικές αντιλήψεις ν’ ανοίξουν νέους ορίζοντες. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι μια ενημέρωση στο τι έχει προηγηθεί στον ερευνώμενο τομέα, μέσα από πρόσφατες και παλαιότερες δημιουργίες, καθώς και η παρουσίαση των διαφόρων μέσων εργασίας, κατ’ επιλογή βέβαια του εκπαιδευτικού και πάντα ανάλογα με τις ανάγκες του μαθήματος και τις ιδιάζουσες δυνατότητες.

Η εμπειρία δεν είναι τίποτα περισσότερο από την εμπέδωση της ενημέρωσης, μέσα από κάποια άσκηση, οπότε στην έρευνα έχει ανοιχτεί ένας ευρύς δρόμος προς τη δημιουργία και την αισθητική καλλιέργεια.

Επειδή η παραγωγή έργων κυριαρχεί στις μεθόδους που αποσκοπούν στην καλλιέργεια του παιδιού, θα αναφερθώ σε μερικές μεθοδεύσεις που χρησιμοποίησα, σα δυνατό ερέθισμα, προκαλώντας μέσα από ενθουσιώδη αυθορμητισμό πολυποίκιλα εικαστικά αποτελέσματα. Συνήθως τα παιδιά απεικονίζοντας τα αντικείμενα του θέματος που έχουν να ζωγραφίσουν προσπαθούν να σχεδιάσουν προσεκτικά καθ’ ένα από αυτά και μ’ αυτό τον τρόπο αφιερώνουν ένα μεγάλο μέρος της φαντασίας και της επινοητικότητάς τους σ’ αυτή την εργασία. Ύστερα, όταν τελειώσει η απόδοση των σχημάτων με τα περιγράμματα μόνο, αισθάνονται αμήχανα να προσδώσουν στο σχέδιό τους μια τελική μορφή η οποία θα παρουσιάσει ένα ενδιαφέρον και ποικίλο στυλ.

Για να βοηθήσω τους μαθητές μου να ξεπεράσουν την αδυναμία τους αυτή και να τονωθεί η αγάπη τους για τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης εργασίας μέσα από ένα συνεχές παιχνίδι, τους δίδαξα μερικές τεχνικές που το μεγάλο τους πλεονέκτημα είναι ότι δίνουν σιγουριά επειδή είναι προσιτές στο παιδί και του προσφέρουν μια αυθόρμητη καλλιτεχνική δραστηριοποίηση και αφύπνιση ευαισθησίας.

Αφού πρώτα εξήγησα στα παιδιά ότι ο επιφάνειες του σχεδίου για να διαχωρίζονται μεταξύ τους πρέπει να χρωματιστούν με διαφορετικό χρώμα ή διαφορετικό τόνο του ιδίου χρώματος, τους ζήτησα χρησιμοποιώντας το μαύρο μαρκαδόρο να επινοήσουν οσαδήποτε σημεία, μικρά σχήματα, μπορούσαν για να γεμίσουν τις επιφάνειες του σχεδίου τους δημιουργώντας, αν ήθελαν, σε κάθε μια και διαφορετικό τόνο, ανάλογα με την ποσότητα λευκού ή μαύρου που θα περιείχε κάθε επιφάνεια.

Αυτή η γραφική τεχνοτροπία εφαρμόστηκε στη δημιουργία της πασχαλινής κάρτας και ακόμη σε διάφορες συνθέσεις αφηρημένου ή συγκεκριμένου θέματος όπως φαίνεται στα παραδείγματα που παραθέτουμε δίπλα των οποίων το πραγματικό μέγεθος ήταν 20x30 περίπου.

ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ:
2ο Πειραματικό Γυμνάσιο Αθηνών

[ Πίσω ]