Το διακοσμητικό σχέδιο και η εφαρμογή του πάνω στο ύφασμα - Ένωση Εκπαιδευτικών Εικαστικών Μαθημάτων

Ξεκινώ το μάθημα με μια σύντομη εξιστόρηση σχετικά με τους τρόπους που γίνεται το τύπωμα στο ύφασμα. Αναφέρομαι στην πιο παλιά μέθοδο που είναι εκείνη των ξυλοτύπων και έχει την καταγωγή της στην ξυλογραφία. Τα παιδιά μαθαίνουν ότι η ξυλογραφία είναι μια τέχνη πολύ παλιά, γνωστή στην Αρχαία Αίγυπτο, Κίνα, Ινδίες και Ελλάδα.
Με μια επίσκεψη που κάναμε στο Λαογραφικό Μουσείο της Πλάκας δόθηκε στα παιδιά η ευκαιρία να δουν και να θαυμάσουν από κοντά ξυλότυπα «μήτρες» που χρησιμοποιούνταν για στάμπωμα υφασμάτων. Το τύπωμα με πατάτα είναι κατά την γνώμη μου ο πιο κατάλληλος τρόπος άσκησης στην τεχνική του τυπώματος και μπορεί να φθάσει κανείς σε επαγγελματικά αποτελέσματα άλλων υλικών.

Πώς δουλέψαμε

1) Κόβουμε με ένα μαχαίρι μια μεγάλη πατάτα στη μέση προσέχουμε να μας δώσει επίπεδη επιφάνεια. Αφαιρούμε από την πατάτα τις πλάγιες επιφάνειες ώστε το σύνολο να μοιάζει με κύβο.

Χαράζουμε με ένα μαχαίρι το σχέδιο και εν συνεχεία αφαιρούμε τα σχήματα που θα μείνουν λευκά. Οποιαδήποτε κι αν είναι η διάταξη και ο προορισμός μιας διακοσμητικής σύνθεσης, το ξεκίνημα θα γίνει πάντα από ένα βασικό στοιχείο, το μοτίβο.

Έτσι έχουμε ένα «μοτίβο-κύτταρο» που αλλάζοντας τη θέση του σε σχέση με τα υπόλοιπα μπορούμε να παράγουμε νέα σχέδια.

Στο τελικό αποτέλεσμα η σύνθεση αυτή των μοτίβων ελάχιστα θυμίζει το αρχικό «μοτίβο κύτταρο». Τα σχήματα σε όλα τα μοτίβα είναι γεωμετρικά και σαφή ώστε να είναι φανερή η λειτουργία τους και η κατεύθυνσή τους στο τύπωμα.

Το μέγεθος του μοτίβου και τα κενά που δημιουργούνται ενδιάμεσα, μας προσφέρουν τη δυνατότητα μιας μεγάλης ποικιλίας. Η επανάληψη ενός μοτίβου έχει αρκετά προβλήματα. Ένα από αυτά είναι να διατηρηθεί ο ρυθμός χωρίς να ξεφύγουν οι σειρές από την κάθετη ή οριζόντια διάταξή τους. Λέω στα παιδιά να σημειώσουν με κάθετες και οριζόντιες μολυβιές τη σειρά των μοτίβων ή να χρησιμοποιήσουν μια κλωστή που να την πιάσουν με πινέζες αριστερά και δεξιά του πανιού που να τους δίνει την ευθεία πάνω στην οποία θα πατούν για να κάνουν το αποτύπωμα, το οποίο πάντα αρχίζουμε από αριστερά προς τα δεξιά και από επάνω προς τα κάτω. Το υπέδειξα στην αρχή στα παιδιά για να βοηθηθούν, αλλά διαπίστωσα ότι μετά από δύο-τρία σχέδια τα παιδιά μπορούσαν να δουλεύουν απ’ ευθείας — χωρίς τις γραμμές αν όχι όλα, τα περισσότερα. Καλύπτουμε τη χαραγμένη επιφάνεια της πατάτας με χρώμα και πιέζουμε την επιφάνεια αυτή σταθερά πάνω στο ύφασμα. Αν πρόκειται να επαναλάβουμε στη συνέχεια το ίδιο μοτίβο περνάμε ξανά στη στάμπα το χρώμα. Έτσι θα εξασφαλίσουμε ομοιόμορφο χρωματισμό. Αν θέλουμε να δημιουργήσουμε τόνους του ιδίου χρώματος τυπώνουμε χωρίς να περνάμε χρώμα κάθε φορά στη στάμπα.

Στο πρώτο τους σχέδιο χαράζουν μόνον γραμμές ευθείες, κάθετες, οριζόντιες ή διαγώνιες και τυπώνουν ένα σχέδιο διακοσμητικό αλλά συνεχόμενο βάζοντας το ένα μοτίβο δίπλα στο άλλο οριζόντια, δηλαδή μοτίβο με απλή επανάληψη.

Δεν υπήρξε ούτε ένα παιδί που να μην έβγαλε ένα τόσο απλό διακοσμητικό σχέδιο, και αυτό τα ενθουσιάζει και θέλουν όλα με πολύ κέφι να συνεχίσουν σε καινούργια σχέδια. Αυτός ο ενθουσιασμός αισθάνομαι ότι είναι η μεγαλύτερη επιτυχία που θα αφήσει το παιδί να μπορέσει να εκφραστεί χωρίς αναστολές και φόβους. Τα υπόλοιπα πλέον είναι εύκολα και για εκείνο και για μας τους δασκάλους. Τα βάζω στη συνέχεια να χαράξουν στο μοτίβο τους ένα τεταρτοκύκλιο και οτιδήποτε άλλο θέλουν και κινώντας το μοτίβο με αντιστροφή και αναστροφή να δημιουργήσουν ένα καινούργιο μοτίβο κύκλο. Ακολούθησαν πιο δύσκολες χαράξεις που τα παιδιά μόνα τους πλέον δουλεύουν χωρίς σταμάτημα.

Δουλέψαμε επίσης με θετικό και αρνητικό μοτίβο με πολύ ωραία αποτελέσματα. Αυτό το πετυχαίνουμε ως εξής:

Παίρνουμε τη σφραγίδα της πατάτας και την πιέζουμε επάνω στην επίπεδη επιφάνεια μιας δεύτερης πατάτας. Κατόπιν χαράζουμε και αφαιρούμε τις επιφάνειες εκείνες που έχουν χρωματισθεί, ώστε να δημιουργηθεί ένα δεύτερο κλισέ αρνητικό αυτή τη φορά. Κάναμε και τυπώματα με δύο ή και περισσότερα χρώματα. Νομίζω ότι η προσπάθεια μου να πείσω τα παιδιά ότι όλα είναι δημιουργικά και μπορούν να εκφραστούν με το σχέδιο, το χρώμα, τη σύνθεση, γενικά με αυτό που λέγεται ζωγραφική, είχε πετύχει.

ΡΕΓΓΙΝΑ ΣΤΑΥΡΑΚΗ:
Γυμνάσιο Καρέα

[ Πίσω ]