|
Aπό το «κλασικό» αστικό Πανεπιστήμιο στο Πανεπιστήμιο της «αγοράς» - Εισαγωγή |
|
|
|
21.01.07 |
|
Σελίδα 1 από 6
Oφείλω να ομολογήσω ότι όταν η οργανωτική επιτροπή με πληροφόρησε γι’
αυτό το Συνέδριο, που για μένα -εγώ είμαι θεωρητικός Φυσικός- δεν
σχετίζεται, άμεσα τουλάχιστον, με τον επιστημονικό μου χώρο,
εντυπωσιάστηκα και το πρώτο που σκέφτηκα ήταν: υπάρχει ακόμη ελπίδα.
Θεωρώ ότι είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό που κάνετε, τόσο εσείς που το
οργανώσατε, όσο κι εσείς που το παρακολουθείτε, και ότι πρωτοβουλίες
σαν κι αυτή συμβάλλουν αφάνταστα τόσο στη διατήρηση όσο και στην
όξυνση των ευαισθησιών μας, κάτι που μας λείπει στους καιρούς μας.
Και δεν αναφέρομαι μόνο στις εικαστικές μας ευαισθησίες.
Βαθιά μου πίστη είναι ότι η γνώση της ιστορικής εξέλιξης των ιδεών, των ιδεολογιών ή και των θεσμών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την κατανόησή τους. Σ’ αυτή τη βάση, η εισήγηση που θα ακολουθήσει επιχειρεί να καταδείξει ότι τα μέτρα που προωθούνται για την Ανώτατη εκπαίδευση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις κυβερνήσεις στη χώρα μας δεν αποτελούν κεραυνό εν αιθρία, αλλά αποτελούν την εξέλιξη πολιτικών, σχεδίων και μέτρων, τα οποία έχουν δρομολογηθεί εδώ και δεκαετίες και που απλά στις μέρες μας παίρνουν εκείνη τη μορφή που εξυπηρετεί τις σύγχρονες ανάγκες της καπιταλιστικής -για πολλούς «φιλελεύθερης»- οικονομίας.
Από τις απαρχές του Πανεπιστήμιου σαν παιδαγωγικού θεσμού ως το κατώφλι του 20ου αιώνα, το Πανεπιστήμιο πέρασε περιόδους αυτοδιαχείρισης, εκκλησιαστικής επιρροής, έως την ένταξή του στην υπηρεσία της αστικής τάξης. Αυτό είναι που ονομάζω «κλασικό αστικό Πανεπιστήμιο». Αυτό λοιπόν το κλασικό αστικό Πανεπιστήμιο, κατά το τελευταίο μισό του 19ου αιώνα και μέχρι τις παραμονές του 1ου Παγκόσμιου Πόλεμου, παρουσιαζόταν στο Δυτικό κόσμο να λειτουργεί, χωρίς βέβαια αυτό να συμβαίνει, σε ένα κοινωνικό περιβάλλον ιδιαίτερα σταθερό. Στη φάση του αυτή είχε ως βασική λειτουργία να εξασφαλίσει στους γόνους της άρχουσας τάξης την κατάλληλη κλασική παιδεία για να διευθύνουν αποτελεσματικά την τότε βιομηχανία, το έθνος, τις αποικίες και το στρατό. Ο ρόλος της πανεπιστημιακής διδασκαλίας, όσον αφορά την πλειοψηφία των φοιτητών, στόχευε ουσιαστικά στη θεμελίωση μιας κοινής ταξικής πολιτιστικής βάσης. Η ειδικευμένη επαγγελματική μόρφωση ήταν ένα δευτερεύον στοιχείο τότε. Ακόμα και στις φυσικές επιστήμες, γενικά επικρατούσε η θεωρία. Ο αριθμός των φοιτητών ήταν ελεγχόμενος. Οι απόφοιτοι συνήθως παίρνουν θέσεις διευθυντικές στις δημόσιες υπηρεσίες και στην παραγωγική διαδικασία, ενώ ελάχιστοι φοιτητές γίνονται μισθωτοί μετά το τέλος των σπουδών τους. Οι μηχανικοί και τεχνικοί παίζουν το ρόλο του μεσολαβητή ανάμεσα στο κεφάλαιο και στην εργασία, διατηρώντας στενούς δεσμούς με την άρχουσα τάξη, έχοντας σαν κοινωνική αποστολή τη διατήρηση της σταθερότητας της καπιταλιστικής οικονομίας.
Μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο η κατάσταση άλλαξε. Στα πανεπιστήμια αυξήθηκε εξαιρετικά σε μικρό χρονικό διάστημα ο αριθμός των φοιτητών, λόγω της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων γεγονός που κατέστησε αναγκαία την παραγωγή περισσότερου διανοητικά ειδικευμένου δυναμικού, ενώ η μόρφωση σε πανεπιστημιακό επίπεδο γίνεται επιθυμία και άλλων κοινωνικών στρωμάτων που επιζητούν κοινωνική άνοδο. Τα παραπάνω, μαζί με την ανάγκη εισαγωγής νέων επιστημονικών κλάδων, οδηγούν σε κρίση αυτό που ονόμασα «κλασικό αστικό πανεπιστήμιο», το οποίο αδυνατεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες της εποχής.
Από την άλλη μεριά, η ταξική προέλευση των φοιτητών διαφοροποιείται σημαντικά, και αυτό, μαζί με την εξ αντικειμένου αδυναμία του κλασικού αστικού Πανεπιστημίου να προσαρμοστεί στις νέες απαιτήσεις, δημιουργούν ένα φοιτητικό κίνημα που ζητά εκδημοκρατισμό, κάλυψη των απαιτήσεών του για σπουδές υψηλού επιπέδου, καθώς και ζητήματα που αφορούν το ρόλο του στην κοινωνία, την αξία των πτυχίων του ή εργασιακά δικαιώματα.
|