Τα Μουσικά Γυμνάσια* και Λύκεια, ιδρύθηκαν, ως θεσμός, στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με σκοπό να συμβάλλουν στη διδασκαλία των Τεχνών με μεγαλύτερη πληρότητα και αρτιότητα απ’ αυτή που υπήρχε στ’ άλλα σχολεία. Αυτό επεδίωκε να εκφράσει η ονομασία τους, «Μουσικά» σχολεία. 

Ο ιδρυτικός τους νόμος, τα χαρακτήριζε ως «σχολεία γενικής αισθητικής παιδείας». Δηλαδή, σχολεία που οι ιδιαίτερες λειτουργίες τους παρέπεμπαν στις προστατευμένες από τις Μούσες τέχνες. Ενθάρρυναν και καλλιεργούσαν τη διδασκαλία της μουσικής και των εικαστικών, καθώς και άλλων τεχνών, αλλά το κυριότερο, τη συνεργασία μεταξύ των.

 

Αν σταθούμε στο αρχικό εβδομαδιαίο πρόγραμμα αυτών των σχολείων θα παρατηρήσουμε ότι:

 

α)  Τα Εικαστικά προβλέπονταν και διδάσκονταν επί 2ωρο και το τμήμα χωριζόταν στη μέση, γιατί το μάθημα ήταν και είναι εργαστηριακό. Και τούτο βεβαίως για να έχει ο καθηγητής άμεση επαφή με τους μαθητές του, έτσι ώστε να γίνονται κατανοητές έννοιες και ορολογίες που αφορούν τα Εικαστικά και στη συνέχεια να είναι δυνατή η συσχέτιση και η εφαρμογή των εννοιών αυτών στη Μουσική ή στο Θέατρο, καθ’ όλη τη διάρκεια Γυμνασίου – Λυκείου. (Από τον ΟΣΚ, για τη πιο πάνω συνεργασία, προβλέπεται και κατασκευάστηκαν στα Μουσικά Σχολεία αίθουσες εικαστικών).

 

Τα Εικαστικά και η Μουσική μπορούν να προσδιορισθούν από κοινές έννοιες και από κοινά στοιχεία:

 

Και στις δυο τέχνες έχουμε ως μέτρο τις συχνότητες χρωμάτων και ήχων. Έχουμε χρωματική και τονική κλίμακα τόσο στη Μουσική όσο και στα Εικαστικά. Έχουμε αντίστιξη στη Μουσική και αντιστοιχία της και στα Εικαστικά. Η Μουσική έχει χώρο - όγκο, με τα Εικαστικά μαθαίνουμε να διευθετούμε και να οργανώνουμε το χώρο - όγκο κ.ο.κ.

 

Τα εικαστικά, όπως και η εικόνα έχουν τη ρίζα τους στο αρχαίο ρήμα είκω (έοικα – εώκειν) που σημαίνει μοιάζω. Εμείς οι εικαστικοί «έχουμε να κάνουμε» με την εικόνα και μάλιστα με την ποιότητα της εικόνας. Όμως και κάθε μουσική φράση είναι εικόνα – εικόνες.

 

Ένα παράδειγμα. Θα έχετε παρατηρήσει, σε μουσικές παραστάσεις, ερμηνευτές οργανικής ή φωνητικής μουσικής ότι την ώρα που ερμηνεύουν έχουν κλειστά τα μάτια τους. Αυτό γίνεται για να μη διασπαστεί, από το εξωτερικό περιβάλλον, η εσωτερική εικόνα που έχει δημιουργηθεί σε σχέση με την ερμηνεία του έργου. Όσο πιο καλά γνωρίζει κανείς τους κανόνες που διέπουν την οργάνωση μιας εικόνας, όποιας μορφής και περιεχομένου κι αν είναι, τόσο καλύτερα μπορεί να συνθέσει ή να ερμηνεύσει μια μουσική σύνθεση. Έτσι λοιπόν, ακόμη και στην ακραία περίπτωση που τα σχολεία αυτά θέλουν να είναι αμιγώς μουσικά, δηλαδή να εκπαιδεύουν και βγάζουν μουσικούς, τα εικαστικά, όπως ορίζονταν στο αρχικό πρόγραμμα, είναι απαραίτητα.

 

β)  Η Ιστορία της Τέχνης προβλέπονταν και διδάσκονταν επί 2ωρο συνεχόμενο την εβδομάδα. Είναι μάθημα που αναφέρεται σε ότι καλύτερο έχει να αναδείξει η ανθρωπότητα, από την εποχή των σπηλαίων μέχρι και σήμερα, είναι η Ιστορία των Πολιτισμών. Είναι ένα μάθημα που εκτός από την αισθητική ανάλυση, εξετάζει τις πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργήθηκε ο κάθε πολιτισμός.

 

Στην Ιστορία της Μουσικής έχουμε περιόδους που η εξέλιξή της συνυπάρχει με την εξέλιξη των Εικαστικών Τεχνών, όπως Προαναγεννησιακή, Αναγεννησιακή, Μπαρόκ κ.ο.κ. Το μάθημα της Ιστορίας της Τέχνης δεν είναι απαραίτητο μόνο για τη Γενική Παιδεία, αλλά κυρίως, όπως στην προκειμένη περίπτωση, για ειδική, γιατί μέσα από το συσχετισμό των τεχνών και της ιστορίας τους, μπορεί ο μαθητής να έχει μια σφαιρική γνώση γι’ αυτές, για τη σημασία της καλλιτεχνικής έκφρασης μέσα στην ιστορία και επιπλέον για να μάθει τι συνέβαλλε και αναπτύχθηκαν ή αδράνησαν οι τέχνες στις αντίστοιχες περιόδους.

 

Τα τελευταία χρόνια, βαθμιαία**, η διδασκαλία των Εικαστικών Τεχνών εκτοπίστηκε από τα σχολεία αυτά. Εξελίχθηκαν από «Μουσικά σχολεία», όπως αρχικά προβλεπόταν, σε ατροφικά «σχολεία μουσικής» και μετατράπηκαν σε υποκατάστατα συνοικιακών Ωδείων.

 

Η διδασκαλία των Εικαστικών στα Μουσικά Γυμνάσια έχει περιοριστεί σε απολύτως οριακά επίπεδα, 1 ώρα την εβδομάδα και σε τμήματα από 20 ως 25 μαθητές. Σήμερα, στα Μουσικά Λύκεια τα πράγματα έχουν φτάσει στο σημείο να διδάσκονται λιγότερα Εικαστικά απ’ ότι στα γενικά Λύκεια της χώρας!

 

Η Ιστορίας της Τέχνης έχει παραμείνει, μόνο στην Α’ τάξη του Γυμνασίου, 1 ώρα, έτσι ξεκομμένη, μόνη κι έρημη, σαν μπάλωμα. Ότι απέμεινε από το αρχικό σχολείο « …γενικής αισθητικής παιδείας» είναι αυτή η 1 ώρα την εβδομάδα μόνο στην Α’ τάξη του Γυμνασίου !!!

 

Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε σοβαρή εξασθένιση και υποβάθμιση του ιδιαίτερου καλλιτεχνικού χαρακτήρα των Μουσικών Γυμνασίων και Λυκείων. Η ενέργεια αυτή, της υποβάθμισης, υποδηλώνει την παραγνώριση της εσωτερικής ενότητας και αλληλοδιείσδυσης των τεχνών.

 

Η σημερινή κατάσταση  υπαγορεύει την ανάγκη άμεσης παρέμβασης της Πολιτείας, ώστε να αποτραπεί και αναιρεθεί η αρνητική κατάσταση που παγιώθηκε και αφυδατώνει τον ευρύτερο καλλιτεχνικό χαρακτήρα των Μουσικών Γυμνασίων και Λυκείων. Η Εικαστική διδασκαλία χρειάζεται άμεσα να ενισχυθεί και εδραιωθεί στα Μουσικά σχολεία και το μάθημα της Ιστορίας Τέχνης να αποκατασταθεί σ’ αυτά με όλη την επιβαλλόμενη σημασία του.

 

Είναι γνωστό ότι την ευθύνη εισήγησης και αλλαγής  προγραμμάτων  σπουδών των Μουσικών Γυμνασίων και Λυκείων έχει η Καλλιτεχνική Επιτροπή η οποία ορίζεται από τον εκάστοτε Υπουργό Παιδείας ως σύμβουλός του και αποτελείται μόνο από μουσικούς. (Έχουμε την εντύπωση ότι αυτή η μονομέρεια οδήγησε αυτόν τον θεσμό σ’ αυτή την κατάσταση). Αν στην επιτροπή αυτή ορίζονταν κι ένας εικαστικός θα μπορούσε να εξηγήσει την ανάγκη ύπαρξης των εικαστικών μαθημάτων και της Ιστορίας της Τέχνης, (έτσι όπως ορίζονταν στο αρχικό πρόγραμμα) ή έστω και στα αμιγώς Σχολεία Μουσικής. Δεν θα υπήρχε αυτή η  μονομέρεια, «μόνο μουσική» που φτωχαίνει και υποβαθμίζει και το ίδιο το μάθημα και τη διδασκαλία της μουσικής.

 

Αν ερευνήσετε, το χρονικό διάστημα από τη δημιουργία των πρώτων Μουσικών Σχολείων μέχρι σήμερα, θα παρατηρήσετε ότι το ποσοστό των μαθητών που ακολουθούν τη μουσική στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι πολύ μικρό. Ως εκ τούτου δεν μπορούν και δεν πρέπει να παραμείνουν αμιγώς Σχολεία Μουσικής.

 

Στο έγγραφο της εισήγησης για την απόφαση ίδρυσης του θεσμού των Μουσικών Σχολείων (Γυμνασίων – Λυκείων), εκτός των άλλων, αναφέρονται και τα εξής:

 

« … Η έννοια της μουσικής κατά το αρχικό της περιεχόμενο, σήμαινε την πνευματική έκφραση του ανθρώπου στο σύνολό της. Το “μουσικήν ποίει και εργάζου” είχε ακριβώς το νόημα της απασχόλησης του ανθρώπου, πέρα από τη βιοποριστική του δουλειά, με τις τέχνες και το πνεύμα (ό,τι δηλαδή προστάτευαν οι μούσες).

 

Την ύπαρξη ενός σχολείου γενικής αισθητικής καλλιέργειας, την επιβάλλει η ανάγκη της τόνωσης της πολιτιστικής ζωής στις μικρές περιοχές του τόπου μας: τα σχολεία τις κοινότητες και τους δήμους. Μόνον, εξάλλου, με τη δημιουργία σχολείων αυτής της κατεύθυνσης και αυτής της ποιότητας μπορεί, στα σοβαρά, να επιτευχθεί στελέχωση ενός προγράμματος περιφερειακής – πολιτικής ανάπτυξης με σωστούς εμψυχωτές (animateurs). Αυτοί θα οργανώνουν, θα επιλέγουν, θα ενθαρρύνουν τις πολιτιστικές εκδηλώσεις και την πολιτιστική ζωή αφού αυτοί πρώτοι θα διαθέτουν ένα αισθητικό επίπεδο και μια αρκετά πλατιά γνώση των θεμάτων και των προβλημάτων της σύγχρονης ελληνικής πνευματικής ζωής, καθώς και μια, κατά το δυνατόν πληρέστερη και αρτιότερη εξοικείωση με τους παραδεδομένους θησαυρούς της ελληνικής αλλά και της πανανθρώπινης πνευματικής και καλλιτεχνικής έκφρασης. Από τέτοια σχολεία θα αποφοιτήσουν οι αυριανοί δάσκαλοι της αισθητικής παιδείας, που θα γίνουν η ψυχή, το επίκεντρο και η κινητήρια δύναμη της πολιτιστικής ζωής όχι μόνο στα σχολεία, αλλά και στις επαρχίες και στις μικρές κοινότητες…».

 

Η παντεχνία στην καλλιτεχνική παιδεία και η «πολυθεματικότητα» ή «διαθεματικότητα», όπως λέγεται σήμερα και γίνεται προσπάθεια να προωθηθεί στην εκπαίδευση και στις μεθόδους διδασκαλίας, είχαν την πραγματική τους βάση σ’ αυτό το ιδρυτικό κείμενο για τα «Μουσικά Σχολεία», που ήταν Σχολεία Γενικής Αισθητικής Παιδείας με απόλυτα συγκεκριμένες σταθερές και συγκεκριμένο άξονα. Πρέπει να τα ξαναβρούμε.