Ο Frederic Jameson, Μαρξιστής κριτικός τέχνης που είναι κυρίως γνωστός για τις αναλύσεις του επάνω στις σύγχρονες πολιτιστικές τάσεις, περιέγραψε το Μεταμοντερνισμό ως μια “κράμπα” της κουλτούρας υπό την πίεση του οργανωμένου καπιταλισμού.
   
Στο βιβλίο του, “Μεταμοντερνισμός, ή, η Πολιτιστική Λογική του ύστερου
Καπιταλισμού” περιγράφει την είσοδό του σε έναν ανελκυστήρα ξενοδοχείου
του Λος Άντζελες και τη θέα από αυτόν, υποδεικνύοντας το τοπίο Λος
Άντζελες ως το χαρακτηριστικό παράδειγμα του μεταμοντέρνου
καπιταλιστικού αστικού περιβάλλοντος.
Η ανάδειξη του Λος Άντζελες ως σύγχρονου παραδείγματος πολιτιστικού
τοπίου συνοδεύτηκε και από τη δήλωσή του ότι η ιστορικότητα ενός τόπου
δεν έχει πια σημασία, μια και ο κεντρικός παράγοντας εννοιολογικής
αναφοράς είναι η σπουδαιότητα που έχει ένας τόπος στη γεωγραφική
κλίμακα του καπιταλισμού. Η πρόβλεψη του Jameson ότι ο Μεταμοντερνισμός
επρόκειτο να αντικαταστήσει την Ιστορία με την Γεωγραφία έχει, αν όχι
επιβεβαιωθεί, τουλάχιστον τεκμηριωθεί από μια όλο και πιό στενή σχέση
μεταξύ της Γεωγραφίας και της Κοινωνιολογίας.
Κατά τους τελευταίους δύο αιώνες, φιλόσοφοι προφητικά σημείωναν πως
είμαστε μάρτυρες του αφανισμού της συμβατικής Γεωγραφίας, της
Γεωγραφίας των συνόρων, από το Χρόνο. Ο Κάρολος Μαρξ διατύπωσε τις
απόψεις του ως προς αυτό στο Μανιφέστο του, δείχνοντας την
επιφυλακτικότητα και ανησυχία των οικονομολόγων του 19ου αιώνα σχετικά
με τις ραγδαία εξελισσόμενες τεχνολογικές καινοτομίες στις επικοινωνίες
και τις μεταφορές.
Βεβαίως, παρ’ότι έριξε σημαντικό βάρος στις πολιτιστικές συνέπειες των
εξελίξεων αυτών, το ενδιαφέρον του –κυρίως- περιστράφηκε στο πως οι
εξελίξεις αυτές θα επηρρέαζαν τη συγκέντρωση του κεφαλαίου. Όταν τα
μεταφορικά έξοδα θα ελαττώνονταν και η ταχύτητα των μεταφορών θα
αυξάνονταν, το εμπόριο θα καθιστούσε δυνατή τη συγκέντρωση κεφαλαίου
από μεγαλύτερη γεωγραφική έκταση. Συνεπώς, οι κεφαλαιοκράτες θα ήταν
ελεύθεροι να εκμεταλλευτούν περιοχές με χαμηλό π.χ. κόστος σε εργατικά
προκειμένου να αυξήσουν κι άλλο τα κέρδη τους από την παραγωγή των
προϊόντων τους, με συνέπεια να συγκεντρώνουν ακόμα μεγαλύτερο κεφάλαιο.
Η απόσταση αποκτούσε όλο και μικρότερη σημασία λόγω της αύξησης στην
ταχύτητα των μεταφορών και, κατά συνέπεια, η γεωγραφία του πλανήτη
καθίστατο άνευ ουσίας.
Ο Jameson, όπως και άλλοι, σημειώνει πως η καινούρια αυτή σχέση μεταξύ
Γεωγραφίας και Κοινωνιολογίας, είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις
πολιτιστικές, καλλιτεχνικές και οικονομικές αλλαγές που καταργούν τη
σημασία του Γεωγραφικού Χώρου, καθώς και ότι έχουμε ήδη εισέλθει σε
“μεταμοντέρνα φάση” της Ανθρώπο-γεωγραφίας.
Στο βιβλίο “Εισαγωγή στο Μεταμοντερνισμό”, οι R. Appignanesi, C.
Garratt, Z. Sardar και P. Curry δίνουν τον παρακάτω ορισμό: “Ο
Μεταμοντερνισμός ισχυρίζεται πως το “μοντέρνο” το οποίο ξεκίνησε με το
Διαφωτισμό, τη βιομηχανοποίηση, το Δαρβίνο και το Μαρξ, έχει πλέον
καταρρεύσει. Τώρα πια ζούμε σε μια ατέρμονα “σύγχρονη κουλτούρα” γεμάτη
με αμφισβητούμενες έννοιες που κυμαίνονται μεταξύ παρωδίας και ενός
“ποτ-πουρί” πολιτιστικών διασταυρώσεων.”
Μπορεί το Λος Άντζελες να είναι μόνο ένα παράδειγμα αλλά, ταυτόχρονα
είναι ένας μικρόκοσμος, ένας καθρέπτης που αντανακλά την εικόνα του
υπόλοιπου κόσμου, της μεταμοντέρνας γεωγραφίας. Μια πόλη με ποικίλο
περιεχόμενο, όπου κανείς μπορεί να βρει ερειπωμένες και σκονισμένες
γειτονιές, χτυπημένες από την ανεργία, γκέτο, πολυεκατομμυριούχους, και
σχεδόν διακόσιες πενήντα χιλιάδες αστέγους να μοιράζονται τον ίδιο
γεωγραφικό χώρο, όπου οι άνεργοι ζούνε δίπλα σε μερικές από τις πιο
ανεπτυγμένες τεχνολογικά στρατιωτικές ερευνητικές εγκαταστάσεις -με
τους υψηλότερους μισθούς- του κόσμου, με γειτονιές και χαμόσπιτα που
περιβάλλονται από “ονειρικά” προάστια με τεράστιες βίλλες και ιδιωτικές
παραλίες.
Είναι μια περιοχή την οποία μοιράζονται και συναπαρτίζουν –εάν εννοηθεί
ως μονάδα- όλες οι κοινωνικές τάξεις, που όμως ταυτόχρονα, είναι
απόλυτα ξέχωρες μεταξύ τους. Συνεπώς, στο Λος Άντζελες έχουμε ένα
πολιτιστικό πρότυπο, ένα παράδειγμα του τί θα δούμε –που το βλέπουμε
ήδη δηλαδή- να αναπαράγεται σε άλλες μεγάλες πόλεις του κόσμου, όπως
είναι η Νέα Υόρκη, το Λονδίνο, το Παρίσι, η Σανγκάη κλπ.
[Απόσπασμα από το άρθρο]
Φίλιππος Καλαμάρας:
Γλύπτης
|
