Αν και η αναφορά των αρμοδίων για τα εκπαιδευτικά στην καλλιτεχνική δημιουργία και παιδεία των προγόνων μας και στην πράγματι τεράστια πολιτιστική κληρονομιά που άφησαν στον τόπο μας είναι μόνιμα πληθωρική, αυτή η αναφορά και όταν δεν αποτελεί έκφραση ενός αντιδραστικού πνεύματος προγονοπληξίας, παραμένει στείρα και επιφανειακή.
Γιατί όχι μόνο δεν συνοδεύεται από την παραμικρή προσπάθεια για την ανάπτυξη της Καλλιτεχνικής Παιδείας σήμερα, αλλά αντίθετα συνοδεύεται με μέτρα (όπως ιδιαίτερα τα μέτρα που πάρθηκαν τα τελευταία 3-4 χρόνια) που οδηγούν την Καλλιτεχνική Παιδεία προς την ολική έκλειψή της στις διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης.
Η Καλλιτεχνική Παιδεία, στο όνομα ενός υποτιθέμενου εκσυγχρονισμού, θυσιάζεται και παραπετιέται. Ένας τέτοιος όμως εκσυγχρονισμός που γίνεται με τίμημα την εξαφάνιση της Καλλιτεχνικής Παιδείας, θα παραμένει πάντα λειψός και κολοβωμένος, ενώ βαρύτατες είναι οι συνέπειες για τη διαμόρφωση της συνολικής προσωπικότητας του μαθητή και για το πολιτιστικό μέλλον του τόπου μας γενικότερα. Αν είναι αλήθεια, όπως διδάσκουν τα σχολικά εγχειρίδια, πως συμβαδίζει η ανάπτυξη των επιστημών με την ανάπτυξη των τεχνών, άλλο τόσο είναι αλήθεια πως υπονομεύουμε την ίδια την επιστημονική παιδεία όταν αρνούμαστε να δώσουμε στη διδασκαλία των Καλών Τεχνών το ανάλογο βάρος.
Το μάθημα των Καλλιτεχνικών δεν δίνει απλά και μόνο τη δυνατότητα στο μαθητή να «εκφράσει» με πλαστικές μορφές τα αισθήματά του και να βρει «ηθικές» διεξόδους στην επιβαρυμένη από πολλά άγχη και κυκλωμένη από πολλούς κινδύνους πνευματικής διάβρωσης κοινωνία όπου αναπτύσσεται, (πράγμα εξάλλου που θα ήταν και μόνο αυτό πολύ σημαντικό). Αλλά δίνει στο μαθητή και εκείνα τα στοιχεία, εκείνες τις μεθόδους και τις λύσεις που τον κάνουν να σκέπτεται λογικά, να εμβαθύνει και να μελετά τις σχέσεις που προτίθεται να ερμηνεύσει, να «κατανοεί» τον κόσμο, είναι ένα μάθημα που σπρώχνει το μαθητή στην έρευνα. Με δυο λόγια τα Καλλιτεχνικά αποτελούν σύνδεσμο που διακριτικά «ενοποιεί» μ' έναν ειδικό τρόπο τα μαθήματα με «ανθρωπιστικό» περιεχόμενο και εκείνα των «θετικών» επιστημών.
Τα Καλλιτεχνικά δεν αφορούν επομένως μόνο κάποιους που «έχουν ταλέντο», ή γενικά τα αγαπούν, αλλά αφορούν — πρέπει να αφορούν — όλους τους μαθητές. Αν πρόθεση της πολιτείας είναι να αξιοποιήσει και να αναπτύξει τις κρυμμένες συχνά ικανότητες του μαθητή, είναι χρέος της τότε να δει και να αντιμετωπίσει τα Καλλιτεχνικά με διαφορετικό τρόπο. Έτσι ώστε η Καλλιτεχνική Παιδεία να μην είναι ένα μπάλωμα αλλά βασικός κρίκος της όλης εκπαίδευσης.
Η κατεύθυνση του διαρκούς υποβιβασμού της Καλλιτεχνικής Παιδείας στη Μέση Εκπαίδευση (αλλά και γενικότερα στις άλλες εκπαιδευτικές βαθμίδες) είναι ανάγκη για την ίδια την Παιδεία στο σύνολό της, να αλλάξει. Και μια τέτοια αλλαγή δεν σημαίνει βέβαια μόνο την απόρριψη των κατευθύνσεων που θέλουν τον εξοστρακισμό των Καλλιτεχνικών από την εκπαίδευση αλλά την υιοθέτηση μιας άλλης κατεύθυνσης που να οδηγεί στην τολμηρή αναδιάρθρωση όλου του προγράμματος σπουδών, ώστε στο σύνολο της εκπαιδευτικής διαδικασίας η Καλλιτεχνική Παιδεία να αποκτήσει έναν ουσιαστικό ρόλο.
Το πρόβλημα της μετατροπής ενδεχομένως των Καλλιτεχνικών σε «προαιρετικό» μάθημα, δεν είναι κάποιο στενά επαγγελματικό πρόβλημα, παρόλο που σίγουρα αποχτάει τώρα έντονα και μια τέτοια διάσταση, αφού αν υποθέσουμε ότι θα υιοθετούνταν παρόμοιες κατευθύνσεις στη Μέση Εκπαίδευση θα υπήρχαν στο εξής δύο ειδών καθηγητές, εκείνοι δηλαδή των «κανονικών» μαθημάτων και οι άλλοι των «προαιρετικών» όπως οι καθηγητές — Καλλιτέχνες! Πρόκειται ωστόσο αλίμονο για ένα πρόβλημα με πολύ πλατύτερες διαστάσεις που έχει σαν συνέπεια τη διαιώνιση της κυριαρχίας στη ζωή του τόπου μας των προϊόντων της κάθε είδους υποκουλτούρας, που τρέφουν και «παιδαγωγούν» ανάλογα όχι μόνο το «αγράμματο κοινό» αλλά και τους «μορφωμένους» που παράγει η «εκσυγχρονισμένη», σε βάρος της Καλλιτεχνικής Παιδείας, εκπαίδευσή μας!
Καινούριο και ελπιδοφόρο στοιχείο είναι ότι οι καλλιτέχνες, καθηγητές και μη, μπροστά στην επιδεινούμενη διαρκώς κατάσταση, έχουν πια αποφασίσει να πουν τώρα πιο έντονα το δικό τους λόγο. Πολιτιστική πολιτική δεν οικοδομείται με την ευκαιριακή διάθεση χώρων και πόρων για τη δημιουργία κλίματος αμφίβολης πολλές φορές ποιότητας «ψυχαγωγίας». Αλλά με σοβαρή και υπεύθυνη δουλειά για την παροχή γνώσεων πρώτα-πρώτα στον εύπλαστο και αμπόλιαστο ακόμα απ' τη χυδαία «τέχνη» μαθητή. Και με τη μελετημένη και υπεύθυνη αξιοποίηση όλου του καλλιτεχνικού μας δυναμικού, που όταν είναι τίμιο με τη δουλειά του βρίσκεται μεν τις περισσότερες φορές μακριά απ' το βουητό της δημοσιότητας, προσφέρει όμως αθόρυβα περισσότερης αξίας υπηρεσίες στην εξέλιξη των Καλών Τεχνών και του πολιτισμού μας, απ' όσες πολλά μαζί διαφημισμένα και ανάλογα κοστολογημένα «πολιτιστικά προγράμματα».
Το πώς αλήθεια μετριέται η συνεισφορά στην πολιτιστική και καλλιτεχνική μας εξέλιξη το υπογραμμίζει τούτο το απλό (και συνηθισμένο) γεγονός. Ολόκληρος ο Τύπος έχει κάθε μέρα σελίδες αφιερωμένες συχνά στα πιο ασήμαντα καλλιτεχνικά κουτσομπολιά, αλλά δεν βρέθηκαν ούτε λίγες αράδες να αφιερωθούν π.χ. στο βαρυσήμαντο για τον πολιτιστικό χώρο γεγονός της πραγματοποίησης πριν λίγους μήνες του Α' Συνεδρίου Καλλιτεχνικής Παιδείας που οργάνωσε το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας, κι ας είναι υποτίθεται το τελευταίο Ν.Π.Δ.Δ. και δια νόμου «σύμβουλος» της Πολιτείας για τα καλλιτεχνικά θέματα, κι ας είναι μακριά από κάθε κερδοσκοπικού χαρακτήρα ιστορίες, κι ας ήταν οι καλλιτέχνες που πήραν μέρος στο Συνέδριο ανιδιοτελείς εθελοντές μιας υπόθεσης προκαθορισμένα δύσκολης και επίμονης.
Ας το επαναλάβουμε — χρειάζεται με άλλο τρόπο να αντιμετωπισθούν τα θέματα της Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης. Διαφορετικά η καλλιτεχνική φτώχεια θα εξακολουθήσει να χαρακτηρίζει και στο μέλλον τη χώρα μας την άλλοτε «κοιτίδα της τέχνης».
Η Καλλιτεχνική Παιδεία δεν είναι πολυτέλεια αλλά ανάγκη για τον τόπο μας. Έχοντας συνείδηση αυτού του πράγματος, κάναμε και θα κάνουμε ότι μπορούμε για να δοθούν οι απαιτούμενες λύσεις, ώστε να σταματήσει η πορεία της εξαφάνισης των Καλλιτεχνικών από τη Μέση Εκπαίδευση και η Καλλιτεχνική Παιδεία να πάρει στην εκπαίδευση τη θέση που της αρμόζει.
Η Ένωση Καθηγητών Καλλιτεχνικών Μαθημάτων Μέσης Εκπαίδευσης, έχει διατυπώσει για το θέμα αυτό μια σειρά από συγκεκριμένες προτάσεις. Απ' αυτές οι πιο κρίσιμες που καθορίζουν πια την ίδια την ύπαρξη του μαθήματος συνοψίζονται στο αίτημα να πολλαπλασιαστούν οι ώρες διδασκαλίας του μαθήματος των Καλλιτεχνικών και να επεκταθεί η διδασκαλία του μαθήματος σ' όλες τις τάξεις Γυμνασίου-Λυκείου, με παράλληλη αναμόρφωση των αναλυτικών προγραμμάτων ώστε να δίνεται μέσα από το μάθημα κύρια η «καλλιτεχνική» και όχι η «τεχνική» κατεύθυνση. Προσωρινά να ενταχθούν τα Καλλιτεχνικά στις δέσμες μαθημάτων στη Β' και Γ' Λυκείου, ώστε επιπλέον να μην παρουσιάζεται το παράλογο φαινόμενο οι υποψήφιοι μιας σειράς σχολών όπως η Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, ο σχολές Αρχιτεκτονικής, ορισμένα τμήματα των ΤΕΙ κ.α. να δίνουν εξετάσεις στα ειδικά μαθήματα (Ελεύθερο και Γραμμικό σχέδιο) που καθόλου δεν τα διδάχτηκαν! Από κει και πέρα υπάρχει ένα πλατύ πεδίο δημιουργικής διδασκαλίας με στόχο την αισθητική καλλιέργεια, την κατανόηση της Ιστορίας της Τέχνης την αφομοίωση της εικαστικής μας παράδοσης κ.λπ. που όμως εξαρτώνται αποφασιστικά από τον παράγοντα χρόνος που θα διατεθεί στο μάθημα.
Ένας από τους λόγους τους οποίους οι αρμόδιοι έχουν κατά καιρούς επικαλεστεί για να δικαιολογήσουν τις απανωτές περικοπές των Καλλιτεχνικών είναι ο μικρός αριθμός (232 σ' όλη την Ελλάδα) των καθηγητών-καλλιτεχνών της Μ.Ε.
Αν και το ίδιο το γεγονός πως ο διωγμός των καλλιτεχνικών άρχισε όταν είχαμε πια το μεγαλύτερο στην εκπαιδευτική μας ιστορία αριθμό καλλιτεχνών στη Μ.Ε. και επομένως δεν ευσταθεί η προβαλλόμενη δικαιολογία, η Ένωσή μας θεωρεί από μια άλλη σκοπιά πράγματι σημαντικό το ζήτημα αυτό. Και πιστεύουμε πως πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για να εξευρεθεί το απαραίτητο ανθρώπινο καλλιτεχνικό δυναμικό που θα καλύψει τα μεγάλα κενά διδασκόντων που υπάρχουν στη Μ.Ε.
Πρέπει ωστόσο να σημειώσουμε ότι σήμερα είναι καλυμμένες στη Μ.Ε. όλες οι προβλεπόμενες οργανικές θέσεις. Πρόταση των καθηγητών - καλλιτεχνών είναι:
α) να επεκταθούν ακριβώς οι οργανικές θέσεις
β) να παρασχεθεί η δυνατότητα να διορίζονται στη Μ.Ε. όλοι ανεξαιρέτως οι διπλωματούχοι της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, ενώ σήμερα διορίζονται μόνο όσοι έδωσαν εξετάσεις και πήραν το λεγόμενο «πιστοποιητικό θεωρητικών σπουδών». (Σύμφωνα με όσα ίσχυαν ως πρόσφατα, αν και παρακολουθούσαν γενικά τα θεωρητικά μαθήματα, δεν υποχρεούνταν να δώσουν εξετάσεις για το πιστοποιητικό αυτό όλοι οι σπουδαστές της ΑΣΚΤ).
Σημειώνουμε πως ήδη τόσο στα ΤΕΙ, όσο και στα Μεταλυκειακά Κέντρα δεν απαιτείται σαν προϋπόθεση για την πρόσληψη καθηγητών - καλλιτεχνών το παραπάνω πιστοποιητικό. Το ίδιο εξάλλου συμβαίνει και για την πρόσληψη καθηγητών στην ίδια την... ΑΣΚΤ.
Η αναίρεση αυτής της προϋπόθεσης θα έδινε τη δυνατότητα σ' έναν αρκετά σημαντικό αριθμό καλλιτεχνών να μπουν στη Μ.Ε. επανδρώνοντας πολλά κενά και συμβάλλοντας στην υπόθεση της ανάπτυξης της Καλλιτεχνικής μας Παιδείας.
Έτσι κι αλλιώς οι κατευθύνσεις που θέλουν τα Καλλιτεχνικά προαιρετικό μάθημα και απειλούν με εξαφάνιση πρακτικά την Καλλιτεχνική Παιδεία έγιναν αφορμή να ανοιχτεί ακόμα πιο πλατιά στη δημοσιότητα το πρόβλημα, να ακουστούν πιο έντονα οι απόψεις και θέσεις των καθηγητών - καλλιτεχνών.
Πρέπει να τις πάρει σοβαρά υπόψη τόσο το Υπουργείο Παιδείας όσο και το Υπουργείο Πολιτισμού.
Το Δ.Σ. της «ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Μ.Ε.»
|
