Συνάδελφοι σύντομα προβλέπω ο κλάδος μας να εξελιχτεί σ’ ένα σοβαρό πολιτιστικό παράγοντα για τον τόπο μας, εάν τελικά παραμείνουμε στην εκπαίδευση.
Τώρα όλο και περισσότεροι νέοι καλλιτέχνες αντιλαμβάνονται το κενό που υπάρχει μεταξύ τέχνης και λαού. Καταλαβαίνουν ότι για να κατανοήσει ο λαός την τέχνη χρειάζεται πρώτα Εικαστική Παιδεία, για τους νέους, που να αρχίζει από το Νηπιαγωγείο και να φθάνει μέχρι τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα. Γι’ αυτό το λόγο νομίζω άρχισε προσέλευση ικανότατων νέων καλλιτεχνών στην εκπαίδευση. Οι δουλειές που μέχρι σήμερα παρουσιάστηκαν στο σεμινάριό μας, ήταν νομίζω από αξιοσημείωτες μέχρι καταπληκτικές. Παρατήρησα ότι όλες οι εργασίες ήταν παιδοκεντρικές, δηλαδή σέβονταν απόλυτα την προσωπικότητα του παιδιού και θεωρούν τον κάθε άνθρωπο σαν μοναδικό και αναντικατάστατο ακόμα και στην ηλικία του νηπίου. Παρατήρησα ότι μια μικρή μειοψηφία παραδέχτηκαν μια μικρή αδυναμία από μερικούς συναδέλφους να καταλάβουν ότι βρίσκονται στον ίδιο παιδαγωγικό χώρο και επεσήμαιναν λεπτομέρειες που αγγίζουν μια αυστηρή προσωπική θέση που έχουν στην τέχνη και που συχνά φτάνει μεταξύ μας στην απόρριψη της Α' ή της Β' Σχολής Τέχνης. Οι προσωπικές θέσεις για την Τέχνη πρέπει να παραμερίζονται όταν διαπιστώνουμε ότι και αυτό ακόμη που απορρίπτουμε σαν καλλιτέχνες, δίνει ζωή στα παιδιά. Ποιες αντιλήψεις της τέχνης είναι προτιμότερες; Πιστεύω ότι μόνο ένας προβληματισμένος αισθητικά λαός στο μέλλον θα ξεχωρίσει.
Εμείς στα παιδιά θα περάσουμε όλα όσα δέχονται αβίαστα ζωντανά. Και εδώ είναι το ταμπεραμέντο του δασκάλου. Το πώς, πού, και πότε θα δώσει το καθετί. Αυτό δεν γράφεται και δεν υποδεικνύεται εύκολα, γιατί αγγίζει περισσότερο την ευαισθησία μας και δεν μπορούν να μας βοηθήσουν καθόλου αυτά τα παιδαγωγικά που ξέραμε παλιότερα. Το ποσοστό όμως των παιδιών που αβίαστα συμμετέχουν είναι ο καλύτερος δείκτης αυτοαξιολόγησης της δουλειάς μας. Ακόμη να μην ξεχνάμε ότι αντιμετωπίζουμε σοβαρά εμπόδια, όπως η άγνοια που έχουν οι άλλοι καθηγητές των άλλων ειδικοτήτων, για την Τέχνη και το μάθημα μας, τους οποίους έχουμε και σαν Λυκειάρχες, Γυμνασιάρχες και Επιθεωρητές ΚΕΜΕ, εκτός ευτυχώς αρκετών εξαιρέσεων.
 Άλλο σημαντικό εμπόδιο είναι ότι έρχονται οι μαθητές στο Γυμνάσιο με εντελώς σταματημένη αυτή την έκφραση από το Νηπιαγωγείο. Γι’ αυτό θα ήθελα να προτείνω στους συναδέλφους να ενδιαφερθούν για όλες τις ηλικίες γιατί μόνο από μας θα βγουν αυτοί που θα καθοδηγήσουν τους δασκάλους και τους νηπιαγωγούς πώς να εργάζονται με τα παιδιά. Εμείς λοιπόν πρέπει να είμαστε υπεύθυνοι για το πώς θα περάσει η τέχνη στο λαό κι αυτό δεν μπορεί να είναι έργο ενός ανθρώπου η μερικών, είναι μια συλλογική εργασία επίπονη που θα βαρύνει όλους μας.
Δείξτε συνάδελφοι τη δουλειά σας, γράψτε τη σκέψη σας θα γίνουν ίσως λάθη, αλλά μόνο έτσι θα προχωρήσουμε. Ας μη βιαζόμαστε να βγάλουμε συμπεράσματα κοινώς παραδεκτά γιατί ίσως μας ξεφύγουν σημαντικές αλήθειες. Εργαστείτε ελεύθερα εφόσον δημιουργείτε.
Τέλος, θα ήθελα να αναφερθώ στο καυτό πρόβλημα που παρουσιάζεται στα διάφορα σχολεία της καταστροφής και της ρύπανσης από τα παιδιά. Πιστεύω ότι κυρίως οφείλεται στην αυταρχικότητα των διευθυντών ή των καθηγητών. Στα σχολεία που υπηρέτησα, όσες φορές έτυχε αυταρχική διεύθυνση, γέμισαν οι τοίχοι βρωμόλογα, ο δεύτερος λόγος είναι ότι δεν μπορούμε ν’ αδιαφορούμε για τις ψυχικές διεξόδους των παιδιών ειδικά των εφήβων, γιατί σ’ αυτούς η αντίδραση είναι πιο άμεση, θα πρέπει να καταλάβουν οι αρμόδιοι το ΚΕΜΕ, ότι είμαστε πολύτιμοι στο σχολικό χώρο γιατί δίνουμε άλλες διεξόδους στα παιδιά πέρα από την καταστροφή, μπαίνουμε στη ζωή τους για να την πλουτίσουμε σε έκφραση και δημιουργικότητα. Διαφορετικά, αν δεν τα καταλάβει αυτά η Πολιτεία σε λίγο τα σχολεία θα είναι προβληματικά γιατί βομβαρδίζονται ανελέητα τα παιδιά από παντού με τέτοιο τρόπο που τα οδηγεί σε μια ανεύθυνη ζωή για να αποφύγουν μια αγχώδη. Εάν δεν μας αξιοποιήσουν καλά, εμάς τους εικαστικούς, τους μουσικούς και τους γυμναστές, θα έχουμε δυσάρεστες εξελίξεις και την ευθύνη θα έχουν αυτοί που κλείνουν τα αυτιά τους.
Η Τέχνη και η Παιδεία ήταν ενιαίες στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό αλλά και σε όλους τους πολιτισμούς του κόσμου. Έτσι συνδεδεμένες έννοιες εξακολούθησαν να είναι στο λαϊκό πολιτισμό στον τόπο μας μέχρι το 1950 περίπου. Ο Όμηρος δίδαξε και έδωσε τα θεμέλια ενός πολιτισμού διδάσκοντας πολυδιάστατα μέσα από την τέχνη του. Το ίδιο έκαναν και οι τραγικοί κωμικοί ποιητές και οι ανώνυμοι της Τουρκοκρατίας. Παρόμοια πορεία ακολούθησε και η ζωγραφική, διακοσμητική, γλυπτική. Δηλαδή όταν λένε, «όποιος βιάζεται σκοντάφτει», αυτό είναι ένας συμπυκνωμένος λόγος, είναι ίσως ένας ποιητικός λόγος, αλλά με αυτό το λόγο διδάσκεται ο λαός. Μάθαινε ο ένας στον άλλον τι πρέπει να προσέχει.
Με την έκρηξη της επιστημονικής έρευνας που συντελείται στις μέρες μας, ήταν αδύνατον να διατηρηθεί αυτή η σχέση Παιδείας - Τέχνης. Αν και η συνάντηση του σύγχρονου πνεύματος και του παλιού αριθμεί ήδη αιώνες. Το σύγχρονο σχολείο που αρχίζει πια πιο μπροστά και από το Ρουσσώ είναι ένα σχολείο γνώσεων, ουσιαστικά αποκομμένο από την Τέχνη γιατί γι’ αυτήν, όταν υπάρχει, σκοπό έχει να απομνημονευτεί.
Και σ’ αυτό το λάθος πέφτουν πολλοί σύγχρονοι ευρωπαίοι παιδαγωγοί.
Στα προηγμένα όμως κράτη υπάρχει και μια φωτισμένη πρωτοπορία, που στον τόπο μας και αν υπάρχει ακινητοποιείται. Δυστυχώς μέχρι σήμερα εξακολουθεί το σχολείο να είναι σχολείο γνώσεων παραμερίζοντας εντελώς τον παράγοντα της παιδικής ψυχής. Έτσι αποκομμένη η γνώση από την ψυχή του παιδιού, του δημιουργεί την αίσθηση ότι το σχολείο είναι ανελέητος τόπος δουλειάς.
Άλλοτε το παιδί την ψυχική του ανάπτυξη εμπιστευόταν στη γειτονιά με τα παραδοσιακά της παιχνίδια, βόλους, σβούρες, κούκλες, κρυφτό, πετροπόλεμο. Σήμερα όμως που η γειτονιά έχει εξαφανιστεί τη θέση της πήρε για τα παιδιά το σφαιριστήριο, η καφετέρια, η ντισκοτέκ ή τα εικονογραφημένα αναγνώσματα κ.λ.π.
Όλα αυτά είναι πολύ πιο επικίνδυνα για τα παιδιά μας από τον πετροπόλεμο του παλιού καιρού.
Το περίεργο είναι ότι οι ψυχολόγοι και οι ψυχίατροι έχουν επισημάνει τον κίνδυνο που υπάρχει απ’ την έλλειψη του ψυχικού αδιέξοδου των παιδιών, περίπου πριν από 100 χρόνια και χρησιμοποίησαν την Τέχνη για θεραπεία ψυχικών παθήσεων. Την είχαν ακόμη σταθμίσει σαν απαραίτητο αντίβαρο της μάθησης. Παρόλα αυτά στα σημερινά σχολεία σε σχολικά προγράμματα η Τέχνη είναι ανύπαρκτη ή φυτοζωεί, ή εξυπηρετεί τη γνώση κατά τον α' ή β' τρόπο, οπότε δεν συντελείται η ψυχική εκτόνωση των παιδιών.
Να γυρίσουμε ξανά πίσω είναι αδύνατο γιατί η εποχή μας απαιτεί πολλές γνώσεις. Αλλά η γνώση δίχως την ψυχική υγεία των παιδιών μας έχει εκπλήξεις, όπως τα ναρκωτικά, η αναρχία, κ.λ.π. που δεν καταλήγουν πλέον σ’ αυτά οι περιθωριακοί τύποι αλλά οι μαθητές και οι φοιτητές. Πολλοί αποδίδουν αυτά τα φαινόμενα στην ελευθερία που δίνει το σύγχρονο σχολείο στα παιδιά, ενώ στην πραγματικότητα οφείλονται στο ότι δεν υπάρχουν περιθώρια ψυχικής εκτόνωσης των παιδιών μέσω της Τέχνης, γιατί ακόμη και αυτά τα παιδιά που πηγαίνουν για τέχνη, μουσική, χορό, ζωγραφική, πηγαίνουν αποκλειστικά για να μάθουν και αναβάλουν την έκφραση για αόριστο χρόνο. Οπότε κάποτε «σπάει το ποτήρι» και τότε είναι ήδη αργά. Θα πρέπει νομίζω να βρεθούν ώρες περισσότερες για την Τέχνη στα σχολεία προπαντός τη ζωγραφική, επειδή τη θεωρούν οι ψυχίατροι σαν τη σημαντικότερη Τέχνη για να προστατέψει τα παιδιά από τα άγχη και τις νευρώσεις. Αλλά ζωγραφική έξω από Ακαδημίες και μάθηση. Ζωγραφική παιχνίδι (εδώ αναφέρομαι κυρίως για το Δημοτικό) όπως με κάθε λεπτομέρεια περιγράφω στην εργασία μου. Διαφορετικά σήμερα κινδυνεύει το παιδί του γείτονα, αύριο το δικό σου. Αν δεν κινδυνεύσει άμεσα θα έχει ακρωτηριαστεί οπωσδήποτε η ικανότητά του να ανακαλύπτει τη χαρά, τη ζωή, την αλήθεια. Θα πλήττει και ας έχει κάθε άνεση, κάθε μέσο ζωής.
Αν θέλουμε να γίνει κάτι εποικοδομητικό στον τόπο μας, θα πρέπει να στραφούμε προς αυτή την κατεύθυνση, θα πρέπει το 1/3 τουλάχιστον των σχολικών ωρών να χρησιμοποιείται για ζωγραφική, μουσική, γυμναστική, παιχνίδι και όλα αυτά σχολαστικά ελεγμένα για να λειτουργούν όπως πρέπει. Δηλαδή με πρωταρχικό σκοπό την ψυχαγωγία και τη δημιουργική έκφραση.
Με ένα τέτοιο σχολικό πρόγραμμα η απόδοση των παιδιών μας στα μαθήματα γνώσεων θα πολλαπλασιαστεί ενώ αντιθέτως όταν τελειοποιούμε τη διδασκαλία των μαθημάτων γνώσεων δίχως να προσέξουμε το ψυχικό αντιστάθμισμα των παιδιών, τότε επιβαρύνουμε ακόμη περισσότερο τον ψυχικό τους κόσμο.
ΤΑΣΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ
Πειραματικό Γυμνάσιο
|
