Η πείρα μου στην εκπαίδευση είναι μικρή. Διδάσκω μόνο τρία χρόνια. Κι ενώ έχω τη σιγουριά, την αυτοπεποίθηση να εκφράζω τις σκέψεις μου, τα συναισθήματά μου με γραμμές και χρώματα, να μεταφράζω τον κόσμο γύρω μου μ’ αυτήν τη γλώσσα, νοιώθω πως δεν έχω τη δυνατότητα να πω με λέξεις αυτά τα πράγματα.
Πάντα έλεγα πως οι λέξεις — για μένα τουλάχιστον — είναι πολύ φτωχές για να εκφράσουν κάτι απόλυτα.
Αυτό έρχεται σ’ αντίθεση με τη δουλειά του εκπαιδευτικού. Για να πείσεις αυτά τα παιδιά που μπαίνουν στο Γυμνάσιο με ερεθίσματα μηδέν, και που αρκετά είναι και αρνητικά στην τέχνη (πιστεύουν πως είναι πολυτέλεια) πρέπει να μιλάς με λέξεις. Έμαθα να χρησιμοποιώ αυτή τη γλώσσα στην εκπαίδευση περισσότερο. Ό,τι κρατούσα μόνο για μένα μέχρι τότε, άρχισα να το μοιράζομαι με τα παιδιά.
 Μέσα από το μάθημα μας της τέχνης, το μονόωρο, πιστεύω πως μπορούν να περάσουν πολύ περισσότερα πράγματα απ’ ό,τι στ’ άλλα μαθήματα. Έχουμε τη δυνατότητα ν αλλάξουμε το αναλυτικό πρόγραμμα κατά την κρίση μας, να συζητήσουμε μαζί τους για οτιδήποτε, να τους δώσουμε ερεθίσματα, να τους ανοίξουμε τους ορίζοντες τους προς όλες τις κατευθύνσεις.
Μέσα σε μια ώρα τη βδομάδα που μπαίνουμε στην τάξη, είναι αστείο να σκεφτούμε ότι θα βγάλουμε μεγάλους ζωγράφους. Άλλωστε δεν είναι αυτή η δουλειά μας στην εκπαίδευση, νομίζω. Έχουμε τη δυνατότητα όμως να τους μάθουμε να παρατηρούν τη φύση γύρω τους. Τις αλλαγές που δημιουργούνται στα χρώματα και στα σχήματα της φύσης με την κίνηση του ήλιου. Να εκφράζονται ελεύθερα με το χρώμα και τις γραμμές. Να νοιώθουν τη χαρά της δημιουργίας. Να τους δώσουμε να καταλάβουν πως η τέχνη δεν είναι πολυτέλεια αλλά ανάγκη. Ανάγκη καθαρά ανθρώπινη.
Ο στόχος μου στο πρόγραμμα που ακολουθώ είναι να πάρουν μια γενική καλλιέργεια, και να μπορούν να εκφράζονται ελεύθερα μέσα από τα χρώματα κυρίως.
 Δουλεύω με τέμπερες. Αρχίζω με το χρωματικό κύκλο του Itten, και ασκήσεις από το βιβλίο του art de la couleus για να μπουν βαθιά στη γνώση του χρώματος. Το κάθε παιδί ανακαλύπτει τη δική του γκάμα και τη χρησιμοποιεί στη ζωγραφική που κάνουμε αργότερα.
Η ιστορία της τέχνης γίνεται παράλληλα με τη ζωγραφική. Κάθε τόσο αφιερώνω ένα μάθημα να τους δείξω διαφάνειας, να συζητήσω μαζί τους για τα διάφορα
ρεύματα, σύγχρονα περισσότερο, της ζωγραφικής ή γλυπτικής. Έτσι βλέπουν κάτι καινούριο και παύουν να πιστεύουν πως ζωγραφική είναι μόνο η πιστή αντιγραφή της φύσης. Αργότερα σκέφτηκα πως θ’ αφομοίωναν καλύτερα αυτά που μάθαιναν, αν τα έκαναν πράξη. Είχα δίκιο. Ξέρουν πια τους dada, fauver, το σουρρεαλισμό κ.τ.λ. και δεν τα ξεχνάνε. Επί πλέον έχουν αποχτήσει αυτοπεποίθηση και περήφανα πια μου δείχνουν τη δουλειά τους.
Κάθε μια από τις Καλές Τέχνες έχει τα δικά της μέσα για να εκφραστεί. Πιστεύω πως η μουσική μπορεί να συνδεθεί με όλες τις άλλες. Το υλικό της, ο ήχος, απ’ τον οποίο είναι καμωμένα τα εκφραστικά της μέσα, έχει τέτοια δεκτικότητα μορφής που θα ζήλευαν τα υλικά των άλλων τεχνών: το χρώμα, η λάσπη, η πέτρα, η γλώσσα.
Ξεκίνησα να τους βάλω μουσική στη τάξη ενώ δούλευαν κάτι άλλο. Περισσότερο ήθελα να’ χουν καινούρια ακούσματα. Για την κλασική τους έλεγα πως δεν ήταν ανάγκη να’ χουν ειδικές γνώσεις στη μουσική, για να την καταλάβουν. Θ’ αρκούσε λίγη ευαισθησία. Προσπαθούσα να τους αναλύω κάθε φορά αυτό που ακούγαμε.
Έπειτα σκέφτηκα να συνδέσω τις δυο τέχνες.
— Δεν ήμουνα η πρώτη άλλωστε. Ο Carl Orff έχει κάνει μια θαυμάσια δουλειά μ’ αυτό το θέμα.
Μίλησα στα παιδιά για την ένταση των χρωμάτων σε συνδυασμό με της μουσικής την ένταση.
Για τις σημασίες των γραμμών και των σχημάτων, πως δηλαδή κάθε γραμμή, κάθε έργο σύνθεσης, έχει ένα περιεχόμενο κι εκφράζει μια ιδέα. Η οριζόντια π.χ. εκφράζει την ηρεμία, η κάθετη την ένταση κ.λπ.
Στην αρχιτεκτονική τα οριζόντια καθισμένα σχήματα εκφράζουν την ηρεμία των τάφων, όπως στους Αιγυπτίους, την ψυχική ανάταση στις γοτθικές αναλογίες, τη γαλήνη στη χρυσή τομή των Ελλήνων. Τους μίλησα για τη «μουσική κλίμακα» του Fisches για την αρχιτεκτονική, με ορθογώνια απλών σχέσεων που παρελαύνουν τα διάφορα βασικά συναισθήματα, αφού πρώτα χωριστούν σε δύο. Παθητικά και ενεργητικά, γύρω από το ουδέτερο τετράγωνο. Οι απλές αυτές σχέσεις βρίσκονται και στην αρμονία των μουσικών τόνων. Τους μίλησα και λίγο για τα ηχοχρώματα των οργάνων.
Στην πράξη πια, μεταφράζουν τους ήχους με χρώματα, γραμμές και σχήματα. Δυνατοί ήχοι, έντονα θερμά χρώματα. Κίτρινο, πορτοκαλί κ.τ.λ. Χαμηλοί ήχοι, ψυχρά χρώματα μπλε, μοβ κ.τ.λ. Ανάλογες είναι και οι γραμμές και τα σχήματα που δημιουργούνται.
Η λογοτεχνία, η ποίηση, το θέατρο, είναι ένα άλλο ερέθισμα για ζωγραφική και συζήτηση.
Η παράσταση της «φαλακρής τραγουδίστριας» του Ιονέσκο από παιδιά της Β' τάξης Γυμνασίου την προηγούμενη χρονιά, μου έδωσε τη μεγαλύτερη ικανοποίηση του μπορούσα να έχω σαν δασκάλα. Τους έκανε δραστήριους, εκλεκτούς, τους γέμισε σιγουριά και τους έδωσε το ερέθισμα να διαβάσουν το καλοκαίρι θέατρο. Πολλά παιδιά διάβασαν Ιονέσκο και συγγραφείς σαν τον Αρραμπάλ και Μπρεχτ.
Η προσπάθειά μου βέβαια δεν θα σταματήσει εδώ. Έχω πάρει αρκετά καινούρια στοιχεία, για να μπορέσω να ολοκληρώσω τη δουλειά που έχω αρχίσει.
ΝAΤΑΣΑ ΧΡΙΣΤΕΛΗ
Γυμνάσιο Ν. Ιωνίας Βόλου
|
